Ekmelüddin Babertî

e-Posta Yazdır PDF



Asıl adı, Ekmelüddin Muhammed b. Mahmud b.Ahmed el-Hanefî ’ dir. H.710
yılında Erzurum’a yakın Bayburt’ta dünyaya gelmiştir. İlim öğrenmeye
erken yaşlarında kendi memleketinde başlamıştır. Daha sonra ilim
için güneye seyahat etmiş, bir müddet Mardin’de kaldıktan sonra
Halep’e gitmiştir. Kadı Nasıruddin b. Adîm, onu
Sazeciyye Medresesi’ne getirtmiş, orada bir müddet kalmıştır. Daha
sonra Memlük Sultanlığı zamanında ilim ve ulemanın başkenti Kahire’ye
gitmiştir. Memlükler, Kuran ve Hadis çalışmalarını çoğaltarak medreseler
inşa etmişler. Babertî Kahire’de, Şemsüddin İsfehanî ve Ebu Hayyan Endelüsî’ye
öğrencilik yapmış. İbn Abdilhadi’den hadis dinleniştir. Fıkıh ilmini
ise Kıvamüddin Muhammed b. Muhammed el-Kâkî, Hısamüddin Hüseyin Sığnakî ve
Ebü’l-Yüsr Bezdevî silsilesinden almıştır.

 



Bu zincir Ebu Yusuf ve Ebu Hanife’ye kadar uzanır.Bâberti , Sultan Zahir
Berkuk nezdinde çok büyük bir itibar sahibiydi. Onun döneminde Mısır,
Şam, Hicaz, Yemen Memluk Sultanlığına bağlıydı. Devlet yönetiminde çok
dirayetli olan Emir Şeyhû, onu Kahire’deki hânegâhın (tekke-medrese) medrese
şeyhi (rektör) tayin etti. Bu medrese şer’i ilimlerin tedrisinde bir merkez idi.
Aynı zamanda öğrenci yurt hizmetlerini (iaşe ve ibate) de yerine getirmekteydi.
Baberti , Emir Şeyhu’nun yaptırdığı hanegâhta 756 tarihinden ölümüne kadar
müderrislik ve idarecilik yapmıştır. Emir Şeyhu’dan sonra Emir Zahir Berkuk
onu çok sevdiği için medreseye gider onun ilminden istifadeye çalışırdı.
 
 
Bâbertî ’nin şöhreti duyulunca birçok kişi ondan ilim öğrenmek için yanına geldi.
Seyyid Şerif Ebu’l- Hasan el-Cürcanî, Şemsüddin Muhammed b.Hamza el-Fenarî, Bedrüddin
Mahmud b. İsrail (İbn Kâdî Simavne)ve diğerleri onun öğrencisi oldular. Emir Şeyhu
tarafından oluşturulan bu hanegâhın yönetmeliğinde “(bazıları müstesna) buradaki
vazifeliler evlenmeyecekler, kadîlik hizmeti kabul etmeyecekler ve şahitlik
yapmayacaklar” gibi şartlar bulunduğu için kendisine birçok kere “Kadî”lik görevi
teklif edildiği halde kabul etmemiştir. Kaynaklarımızda evlendiğine dair bir
malumat da bulunmamaktadır. Bâbertî ,786 yılında Kahire’de vefat etmiş, Zahir
Berkuk cenazesine  katılmış ve Hanegâhta defnedilmiştir. Bâbertî ’nin kısaca
açıkladığımız hayat hikâyesinde bazı önemli noktalara değinmek gerekmektedir.
Öncelikle Bâbertî ’nin doğum yeri olarak kaynaklarımızda genellikle iki şehrin adı
geçmektedir. Bunlardan birisi Erzurum yakınlarında bir yer olan Bâbert (yani Bayburt)
diğeri de Bağdat yakınlarında bulunan Duceyl kasabasına bağlı bir köy olan Bâbertâ’dır.
Muteber kaynaklardan es-Sam’ânî, Bâberta’yı tercih ederken, Hamevî Bâbert’i tercih
etmiştir.

 



Bu tercihlere saygı duymakla beraber şu hususu da gündeme getirmek gerekir diye
üşünüyoruz.  Bâbertî ’nin bir nisbesi de “er- Rûmî” dir. Bilindiği üzere bu nisbe
genellikle Anadolulu insanlar için kullanılmaktadır. Irak topraklarında yaşayan
hiçbir kişiye “er-Rumî” nisbesi kullanılmamaktadır. Hatta İbn Haldun, Mukaddime
adlı eserinde belirttiğine göre kendisinin, Bâbertî ile Mısır’da görüştüğünü ve
ona bazı sorular sorarak tatmin edici cevaplar aldığını  ifade etmektedir. O’ndan
“Acemden olup Mısır diyarında Hanefîlerin şeyhi” diye söz etmesi  Bâbertî ’nin
Anadoludan birisi olduğuna delil olabilir. Ayrıca Bâbertî nisbesinin, doğum
yeri Bâbertâ olan bir kimseye nispet yapılmasının Arapça gramer kaideleri açısından
mümkün olamayacağı da ortadadır.

 



Bâbertâ’ya nisbet ya’sı geldiğinde Bâbertevî şeklinde olduğu halde Babert ismine nisbet
ya’sının gelmesiyle  Bâbertî olacağı da aşikârdır. Ayrıca Kâtip Çelebî, eserinde
Bâbertî’nin Mardin’de bulunduğunu ve eserlerinden birisini burada yazdığını
belirtmektedir. Bağdat yakınlarındaki Bâbertâlı birisinin kuzeye doğru ilim için
seyahat etmesinden çok, Erzurum yakınlarındaki Bâbertli (Bayburtlu) birisinin
güneye seyahat etmesini daha doğru bulmaktayız. Kaldı ki o dönemlerde,kuzeyde ilim
merkezi olabilecek şehirlerden kaynaklarımız bahsetmemektedir. Ömer Nasuhi Bilmen,
eserinde Bâbertî ’nin doğduğu yerin Babertâ olduğunu söylemektedir. Onun gibi müdakkik
bir alimin yukarıda söylediğimiz gerekçeleri görmemesi düşünülemez. Bilmen’in bu
bilgisini, bilgiyi elde ettiği kaynakların Bâbertî ’nin doğum yerini Babertâ olarak
vermesine bağlıyoruz.

 




Günümüz İslam Hukukçularından Hayreddin Karaman ise Baberti ’nin Bayburtlu olduğunu
söylemektedir. Değerli araştırmacı ve ilim adamı Ahmet Özel, Babertî’nin Bayburt’ta
doğduğunu ve Babertî nisbesinin Bağdat yakınlarındaki Babertâ köyü ile alakalı
görünmesinin yanlış olduğunu ifade etmektedir.Arap Dili ve Edebiyatı ile iştigal
eden kıymetli ilim adamı Nasuhi Ünal Karaaslan, Baberti ’nin doğum yerinin Bayburt
dışında bir yer düşünülmesinin mesnetsiz bir iddia olduğunu söylemektedir.Yine günümüz
Kelam alimlerinden Arif Yıldırım ise Karaaslan’ı destekler mahiyette böyle bir iddianın
yanlış olduğunu belirtmektedir. Günümüz İslam Tarihçilerinden Asri Çubukçu’nun
araştırmasına göre Bâbertî, Emir Berkuk ve Emir Bereke’nin huzurunda, ulema arasında bir
vakıf meselesi görüşülürken meseleyi Türkçe izah etme ihtiyacını duymuştur.
Bir Bağdatlının Türkçe konuşabileceği uzak bir ihtimal değildir ama bu şartlarda Türkçe
konuşmak ihtiyacı duyan bir kimsenin Türk ve Bayburtlu olması daha çok muhtemeldir.
Bütün bu anlattıklarımızdan anlaşılıyor ki Bâbertî’, Anadolu beldelerinden birisi olan
Bayburt’ta doğup yetişmiştir.

 





HOCALARI

Ebu Hayyan en-Nahvî el-Endelusî (745)
Kıvamuddin el-Kakî(749) (Özel,1990:78)
Şemsuddin İsfehanî(749)
İbn Abdilhadî (774)

TALEBELERİ

Seyyid Şerif el-Cürcânî(816) (Gümüş, 1984:117-
118)
Bedreddin Simavî(823) (Özel,1990:91)
Hacı Paşa (827) (Akpınar,1992:XIV,4929)
Molla Fenarî(854) (Aydın,1991:49-50)
Darîr (?) (Erkan,1991:VIII,498)

 

Özetle; Baberti yaklaşık 76 yıl süren ömründe kırktan fazla eser vermiştir. Eserlerinin
geneli şerh ve haşiye niteliğindedir. Te’lif ettiği eser sayısı az gibi gözükse de şerh
ve haşiye olarak verdiği bütün eserler uzun ve emek isteyen araştırmalar sonucu meydana
gelmiş eser hüviyetini haizdirler. Bundan dolayı da şerh ve haşiyeler, asıl metinlerden
daha çok tanınmış, günümüze kadar hayatiyetlerini devam ettirmiş ve matbaanın olmadığı
o dönemlerde epeyce sayıda yazmaları yapılmıştır. Baberti ’nin kırkı civarında eseri
mevcuttur.Eserlerden yalnızca birkaçı matbudur. Baberti ’nin yayımlanan eserleri
(el-İnaye, Şerhu akideti ehli’ssünne ve’l-ceme‘a, Şerhu’t-telhıs ve Şerhu vasiyeti
İmam-ı Azam dışındaki çalışmaları Süleymaniye Kütüphanesi’nde yazma halindedir. Baberti
hakkında sempozyum düşünülürse bildiri ile katılımcılara kolaylık sağlamış olma niyetimizi
belirtmiş olalım. Şunu ifade etmeliyiz ki, Babertî, hakkında bir değil birkaç sempozyum
yapılabilecek (kaynakların ifadesiyle) “devrinin imamı, allâmesi, eşsiz adamı ve
muhakkiklerin  sonuncusu” bir şahsiyettir.Mayıs 2010 tarihinde Bayburt’ta yapılması
düşünülen “Ekmelüddin  Babertî Sempozyumu” bilgisi ve ilanını, değerli Burhan Dergisi
okuyucularıyla paylaşmaktan onur duyduğumuzu da bu vesile ile iletmek isteriz.


 

 

EKMELÜDDİN BABERTÎ SEMPOZYUMU

Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi organizesinde Bayburt Valiliği,Bayburt Üniversitesi,
Bayburt Belediyesi işbirliği ile 28-30 Mayıs 2010 tarihlerinde Bayburt’ta Ekmelüddin Babertî
Sempozyumu yapılması düşünülmektedir.

BAŞVURU BİLGİLERİ

1-Tebliğ metinleri aşağıdaki konuları içermelidir:
a-Babertî’nin Hayatı
b-Yaşadığı sosyal çevre
c-İlmi Kişiliği
Kelamcı olarak Babertî
Tefsirci olarak Babertî
Hadisçi olarak Babertî
Fakih olarak Babertî
Felsefe, Şiir, Edebiyat vb. diğer yönleriyle Babertî
d-Eserleri
2-Tebliğ metinleri posta, faks ya da elektronik
posta ile gönderilebilir.
3-Katılımcının adı ve soyadı, çalıştığı kurum ve
ünvanı, elektronik
posta adresi, telefon ve varsa faks numaraları
4-200 kelimelik tebliğ özeti,
5-Tebliğler Türkçe olarak sunulacaktır.


TAKVİM

05 Şubat 2010 : Tebliğ özetlerinin ulaştırılması
için son gün.
26 Şubat 2010 : Kabul edilen başvuruların bildirilmesi.
28-30 Mayıs 2010: Sempozyum


YER:BAYBURT KÜLTÜR MERKEZİ (İbate, iaşe
ve seyr-ü sefer (otobüs) masrafları mahalli organizasyon
tarafından karşılanacaktır.)


SEKRETERYA: Posta:Atatürk Üniv.İlahiyat
Fak.Dekanlığı ERZURUM Faks:04422360953
H.Murat KUMBASAR 04422313593
05366895213
Bu e-Posta adresi istek dışı postalardan korunmaktadır, görüntülüyebilmek için JavaScript etkinleştirilmelidir
Bu e-Posta adresi istek dışı postalardan korunmaktadır, görüntülüyebilmek için JavaScript etkinleştirilmelidir

DÜZENLEME KURULU:
Kerem AL Bayburt Valisi
Hacı Ali POLAT Bayburt Belediye Başkanı
Prof.Dr.Murat MOLLAMAHMUTOĞLU Bayburt
Üniv. Rektörü
Prof.Dr. Nasrullah HACIMÜFTÜOĞLU Atatürk
Üniv. İlahiyat Fak. Dekanı
Prof.Dr.Asri ÇUBUKÇU Atatürk Üniv İlahiyat
Fak.Emekli Öğrt.Üyesi.
Prof.Dr.Ali EROĞLU Atatürk Üniv. İlahiyat Fak.
Prof.Dr.İbrahim BAYRAKTAR Atatük Üniv. İlahiyat
Fak.
Doç.Dr.Selçuk COŞKUN Atatürk Üniv. İlahiyat
fak.
Doç.Dr.Ruhattin YAZOĞLU Atatürk Üniv. İlahiyat
Fak.
Yard Doc.Dr.H.Murat KUMBASAR Atatürk
Üniv.İlahiyat Fak.
Dr.Hilal KALKADELEN Atatürk.Üniv. İlahiyat Fak.
M.Fatih ULUCA Bayburt Milli Eğt.Müd.Yrd.
Altan KALKIN Bayburt Milli Eğt.Şb.Md.

BİLİM KURULU:
Prof.Dr.Nasrullah HACIMÜFTÜOĞLU Tefsir
Prof.Dr.Davut YAYLALI İslam Hukuku
Prof.Dr.Sayın DALKIRAN Mezhepler Tarihi
Prof.Dr.Asri ÇUBUKÇU İslam Tarihi
Prof.Dr.Naci OKÇU Türk-İslam Sanatları
Prof.Dr.Sadık KILIÇ Tefsir
Prof.Dr.Ali EROĞLU Tefsir
Prof.Dr.Süleyman TÜLÜCÜ Arapça
Prof.Dr.İbrahim BAYRAKTAR Hadis
Prof.Dr.Arif YILDIRIM Kelam
Doç.Dr.Selçuk COŞKUN Hadis
Doç.Dr.Ruhattin YAZOĞLU Felsefe
Yard.Doç.Dr.H.Murat KUMBASAR İslam Hukuku
Dr.Hilal KALKANDELEN Farsça