Abdullatif ACAR

İnsanın Hilafet Sorumluluğu

e-Posta Yazdır PDF

Eşrefi mahlûk olan insan


Halife olarak yaratılan insanoğlu, cisim olarak şu yeryüzünde belki, bir zerre kadar, şu alem de bir nokta mesabesinde bile değilken,  ruhen ve manen alemlerin taşıyamayacağı kadar ağırlıkta, dünyalara sığmayacak kadar büyüklüktedir. Çünkü o, Allah’ın ruhundan ruh üflediği bir mahlûktur.


Çok necis ve hakir görünen, bedenden hemen atılan bir menidir belki başlangıcı, ancak yaratan tarafından nice şereflere layık görülmüş, Allah’ın seçtiği çok özel bir konuma, ağır bir görev ve sorumluluğun başına getirilmiş,  hilafet gibi bir makama tevdi edilmiştir. Nice hikmetleri kendisinde barındıran,  adeta bu âlemin özü, öz deni, mevcudatın hulasası ve hayatın ruhudur.


O; kendine akıl denen ulvi bir nimet verilerek, hayvanlardan ayrılmış, nefis denen bir düşmana muhatap kılınarak ta meleklerden farklı kılınmıştır.

İmtihana tabi tutularak da hayvani ve nefsani özelliğiyle, rabbani yönünü temsil eden ruhi ve insani özellikleri arasında akıl ve iradesiyle tercih yapmaya tabi tutulmuştur. İşte insan bu iki zıt kutup arasında gelip gitmektedir. Allah’ın, asıl muradının tecellisine,  meleklerin insanın hilafetindeki anlayamadıkları hikmetlerin vuku bulmasına sahne olmuştur.


Yüce Allah bu iki yönünü şöyle ifade etmektedir: “Biz insanı en güzel biçimde yarattık, sonra onu aşağıların aşağısı kıldık.” (Tin, 4-59)


Evet, insana verilen bu güzellik, muhafaza edilmedikçe, yaratılış gayesi istikametinde  hayata yön verilmedikçe, insanın aşağıların  aşağısına  düşeceği  gerçek bir vakıadır.


Bu bağlamda insan aklını kullanır, iradesinin hakkını vererek, şeytan ve nefsiyle mücadele ederek o temiz fıtratını korur, yüce Yaradan’a teslimiyetini gösterir, Allah’a ibadet ve itaatle ruhunu besler ve büyütürse meleklerden üstün duruma çıkabilir, nefsinin peşine takılır, ilgi ve alakasını dünyaya döndürürse hayvanlardan da aşağı duruma düşer. zelil ve hakir bir hayat sürerek dünyasını da kayıp eder ahiretini de. (Allah muhafaza) 



Her şey ona hizmet ediyor, ya insan…



İnsan aslında çok cahil, çok da zalimdir. Düşünceden yoksun, ferasetten mahrum, hakikatten uzak bir şekilde hayatını sürdürmektedir çoğu zaman. Yanında yöresinde ayan- beyan cereyan eden hakikatleri bir türlü görememekte, bile bile bataklıkta çırpınmaktadır.

Bir düşünse insan, niye yaratıldığını, başıboş serserice hayat sürmenin anlamsızlığını, bir iğnenin bile abes yere yapılmadığını, yerde sürünen bir böceğin bile gayesiz olmadığını, uçsuz bucaksız şu âlemde görevi olmayan hiç bir şeye rastlanılmayacağını... Kendine hizmet için, etrafında pervane gibi dönen, şu mahlûkatın niye döndüğünü, güneşin üzerine gülerek doğduğunu, toprağın bağrından çeşit çeşit meyveleri çıkarıp sunduğunu, ağaçların ellerini -bin bir türlü meyveleri- ikram etmek için uzattığını, yükünü taşırken itiraz etmeyen hayvanatı  hem karada hem havada hem denizde yürüten, uzayları gezdiren sahip olduğu akılı, kendini takip eden koruyucu melekleri,  dağı taşı daha nice şeyleri düşünse bir, anlayacak: Allah’ın nimetlerini saymak la bitirilemeyeceğini ve Anlayacak, kendisinin neden gönderildiğini şu dünyaya.


İnsanı başıboş zannetmek, ona bu dünyada basit bir görev biçmek, hayatı anlamsız bilmekten, şu dünyayı inkâr etmekten daha da vahimdir.


Anlayanlar ve ibret alanlar için yüce yaratan buyuruyor ki: “Ya sizi ancak boş yere yarattığımızı ve gerçekten bize döndürülmeyeceğinizi mi sandınız.” (Mü’minûn, 115)


Hilafet gibi bir görevle onurlandırılan insana, her şeyi emrinin altına verildiğiyle ilgili bir ayeti kerime de Yüce Allah şöyle buyuruyor: “Allah’ın göklerde olanları da yerde olanları da buyruğunuz altına verdiğini, nimetleri açık ve gizli olarak size bolca ihsan ettiğini görmez misiniz, insanlardan, Allah katında hiçbir bilgisi olmadan doğruluk rehberi ve aydınlatıcı bir kitap olmadan tartışanlar vardır.” (Lokman,20)

Başka bir ayeti kerimede ise: “Göklerde olanları, yerde olanları, hepsini sizin buyruğunuz altına vermiştir. Doğrusu bunlarda düşünenler için dersler vardır” (Casiye,13) buyuruyor.


Şu kâinatta her şey insana hizmet ediyor. Allah mahlûkatı insan için, insanı ise kendisi için yaratmıştır, Kâinata sığmamış, zaman ve mekandan münezzeh olan Allah, sevgisiyle insanın kalbine sığmıştır. Onu kendine kul olarak layık görmüş, hilafet cübbesi giydirmiştir. Her şeyi onun emrinin altına vererek, vereceği görevin ağırlığını hissettirmiştir, merhamet ederek kuranı mübinin de görevini hatırlatmıştır. Taki gaflette olmasın,  aklını kullanıp kendine, özüne dönsün, nimetlerin sarhoşluğuna kapılıp isyan etmesin, başka şeylerin kulu değil hakkın kulu olsun, şerefliyken şerefini onurluyken onurunu, kulken kulluğunu, akıllıyken aklını, farklıyken farklılığını, izzetliyken izzetini kayıp etmesin.


İnsanın yaratılış gayesini, başıboş olmadığını bir ayeti kerimede ise Yüce Allah şöyle ifade ediyor: “Cinleri ve insanları ancak bana ibadet etsinler diye yarattım” (başka bir şey için değil) (Zariyat, 56)  


İnsana kâinatın meyvesi dedik ya bir tohumda saklıdır ağacın bütün müfredatı, plan ve programı, o tohum buluşunca toprakla, aslına dönünce, tevazu ile toprağa karışınca, yani nefsini ve benliğini aradan çıkarıp özüyle toprak olunca, kocaman çınarlar büyütür üzerinde. Belki o tohum nice güller çiçekler olur, meyveye durur. Anlamsız mıdır  ‘küçüktür diye’ o tohum, ağaç kökleriyle, bağlanır toprağa, toprak onu besler ihtiyacı olanı verir. Yürür tavizsiz yılmadan usanmadan, gövdeye, asıl gayesine ulaşır; dallar budaklarla serpilir. Yapraklarla hazırlanır asıl gayeye. Çiçeklerle müjdeler verir, o müjdenin hemen akabinde meyveye durur, vuslata kavuşur/kavuşturulur. O kök anlamsız mıdır, o yaprak, çiçek gayesiz midir? Ya insan! İşte o, bazen bir tohumdur, dünyayı imar ve ıslah etmek için,  bazen bir meyvedir Allah’a kul olarak...


Evet, halife olan insan imar ve ıslah edicidir bu dünyada, yapıcıdır, onarıcıdır, birleştiricidir, sevendir, sevilendir, merhamettir, yardımdır, bazen bir ıstıraptır, karanlıkta kalanlar için, bazen sevinçtir sevinenlere,  sevileceklere. Bazen tevazudur, görünüşte insana aslında Allah’a. bazen ağlamaktır ağlayanla,  bazen gülmektir tebessümle, ümit ederek. Bazen bir Müslümanın çığlıklarıyla fırlamaktır, dünyanın her yerinde inleyen bir mazlum için.  Bazen düşenin eli, inleyenin iniltisi, sızlayanın sızısı. Bazen Allah düşmanlarının, bozguncuların korkusudur. Paramparça olmuş Müslümanların ölmemiş,  çıkmamış canıdır. Bazen dik duran, dikleşmeyen, asaleti kendinden bilmediği hilafetiyle. Bazen başı yerden kalkmayan Allah’ın en yakınıdır.  Hulasa o yıkan değil yapandır,  çünkü O Allah’ın yeryüzündeki halifesidir.


Ancak gel gör ki günümüzde insanlar insanlığından uzaklaştılar, özünü kayıp ettiler, kendilerine yabancılaştılar, adeta karanlığa gömülmüş cahiliye dönemini aratmayacak asrımızda,  insanın bütün kötülüklerin müsebbibi olduğuna nasılda şahit oluyoruz.  Zulüm kıtalar da kol geziyor, bir küçük menfaatleri uğruna dünyayı cehenneme döndüren de yine insanoğlu, kardeş kardeşin gırtlağına sarılmış, sokaklarda kan gövdeyi götürüyor; güçlü olanların haklı ilan edildiği bir dünya da yaşıyoruz,  nice entrikalarla dünyayı yaşanılmaz hale getiren insanlık, bugün can çekişiyor. İslam adına dahi kan dökülüyor, çoluk çocuk, yaşlı masum demeden, önüne geleni öldürmeyi,  yok etmeyi cihat zannediyorlar. Müslümanlar, şeytanın ve havarilerin kurduğu tuzaklarda, İslam düşmanlarının yazdığı senaryoda, kendine altın tepside sunulan,  rolü oynuyor. Bunları kahvesini yudumlama rahatlığıyla yapıyor bunları maalesef.


Çünkü Müslümanca nasıl olunur, mümince tavır neyi gerektirir bir türlü anlayamadık, bana necilik -sıkışılınca- insanların hemencecik kaçtığı kapı haline geldi, vurdumduymazlık iliklerine işledi, baş belli değil ayak belli değil, tefrika tohumları boy verdi, kök saldı, her tarafta birlik- dirlik bozuldu düzen alt üst oldu, şuur kayıp oldu akıl, izan iflas etti, kısaca insan halifeyken köle durumuna düştü, kendine hizmet edene; dünyaya ve nefsine hizmet eder duruma geldi.


Evet, bu duruma yeniden bir dur demek gerek, yani yeni bir can suyu, yeni bir can gerek, Allah’ın ruhundan ruh gerek,  peygamberin( s.a.v.) hayatından yeni bir nefes gerek, misakımızı hatırlamak biatimizi yenilemek gerek, sorumluluğumuza yeniden dönmek, hilafet yükünü yeniden yüklenmek gerek.


Yeryüzünün halifesi insan*


“Hani Rabbin meleklere: Ben yeryüzünde bir halife var edeceğim demişti, Melekler orada bozgunculuk yapacak, kanlar akıtacak birini mi var edeceksin oysa biz seni devamlı övüyoruz ve taktis ediyoruz. Dediler, Allah, ben şüphesiz sizin bilmediklerinizi bilirim dedi” (Bakara 30)


Meleklerin, insanın hilafetindeki hikmetini anlayamamışlar. İbadet ve itaatse onlar zaten bunu yapıyorlar, ancak yine de belki insanlardan önce var olan bozgunculuk yapan cinlerle mukayese yaparak, yada insanların,  fesatçılık çıkarıp yeryüzünde kan dökecek mahiyette olacaklarını kavramış olduklarından olacak ki “kan dökecek birisini mi yaratacaksın halife olarak” diye sormadan edememişler, ancak onlara bunu sorduranda yüce Allahtır. Her işini hikmet üzere yapan Rabbimizin bunda da kim bilir nice hikmetleri saklıdır.


Evet, onun bildiğini biz bilemeyiz, Allah’ın kimsenin ibadetine ihtiyacı da yoktur. Ancak, yapılan ibadet ve itaat,  yapanın onur ve şahsiyetini yükseltir.  Allah’a Allah olduğu için boyun eğmeli, kul olmanın manası budur, ona teslim olunduğunda, asla onun razı olduğundan şüphe etmemeli. Zaten bizim bildiklerimizde halık-i zülcelalin bildirdiklerinden başka ne ki. 


Sonra ayetin devamında:

“Ve Âdeme bütün isimleri öğretti, sonra eşyayı meleklere gösterdi, eğer sözünüzde samimi iseniz,  bunların isimlerini bana söyleyin dedi”


“Cevap verdiler sen münezzehsin öğrettiğinden başka bizim bir bilgimiz yoktur, şüphesiz sen hem bilensin hem hakimsin, Allah “Ey adem onlara isimlerini söyle dedi. Âdem isimlerini söyleyince, , Allah ben göklerde ve yerde görünmeyeni biliyorum sizin açıkladığınızı ve gizlemekte olduğunuzu da bilirim diye size söylememiş miydim,” dedi

Meleklere Âdeme secde edin demiştik, iblis müstesna hepsi secde ettiler, o ise kaçındı büyüklük tasladı ve inkar edenlerden oldu” (Bakara31-34)


Evet, insanın eksik ve kusurlu tarafları olmasına rağmen, kabiliyeti donanımı, eşyaya müdahale etme ayrıcalığı veriyor.  Bu ne cinlerde nede meleklerde bulunan bir özelliktir. Yeter ki bu müdahale, hakkın emirlerine karşı olmasın.


İşte ayeti kerimede ifade buyurulduğu gibi, hilafet görevinin insana verilmesinin görebildiğimiz hikmeti, meleklerle insanların arasında yapılan bu imtihan neticesinde daha iyi anlaşılıyor.  


İnsanlar öğretilen isimleri sayarken melekler sayamayıp, kabul ediyorlar Allah’ın alim-i mutlak olduğunu, her şeyin hükmünün ona ait olduğunu. Burada, insanlar imtihanı kazanırken sorumluluğu da sırtlarına alıyorlar.


Bir ayeti kerimede bu ağır emaneti insanın nasıl kabul ettiğini bizlere anlatıyor: “Biz emaneti,  göklere, yere ve dağlara teklif ettik, bunu yüklenmekten çekindiler,( sorumluluğundan) korktular, onu insan yüklendi, doğrusu insan çok zalim, çok cahildir.” (Ahzap, 72)        


Allah insana nice bilmediklerini öğretmiştir. Bu sayede insan bu özelliğiyle Allah’ın dinini, her tarafa duyurabilir, dünyayı değiştire bilir, devletler muvazenesinde de dünyanın her yerine hak ve hakikatin adını duyurabilir,  insanların hidayetine vesile olabilir, yanlışlığı haksızlığı hukuksuzluğu


Önleyebilir, düzen nizam ve intizamın temsilciliğini böylece fevkalade yerine getirebilir.     


Bir düşünelim! Ne kadar ağır bir görev ki hiç kimse bu sorumluluğu almaya yanaşmıyorlar. İnsan kabul ediyor. İşte asıl imtihan bundan sonra başlıyor. Zira secde etmeyen, insanın yüceltilmesini yükselmesini kabul etmeyen, kibir ve gururla Allah’ın dergâhından kovulan iblis (Şeytan) kıyamete kadar bizi bu yoldan alıkoymaya çalışacak.


Şeytan nefsani yolları kullanarak, insanı aldatmaya çalışır. Menfaatine olduğunu düşünüp doğru yolda olduğunu zanneden insan bu sefer Allah’ın verdiği salahiyeti, sınırsız kullanabileceği yanılgısına düşer. Bu sefer meleklerin tereddüt ettikleri, hep bu dünyada ıslah ediciler gibi değil de, karıştırıcı zulmedici yıkıcı rol oynamaya başlarlar. Ancak bunu da asla kabulde etmezler “biz ıslah edicileriz derler” 


İnsan bir defa nefsinin ona kötülüğü emrettiğini, her şeyi yanlış gösterdiğini çok iyi bilmeli, kendini bilmeyen Rabbini de bilemez, bu sefer hayal dünyalarında hiç hakları olmadığı halde kendilerini padişah ve kral zannetmeye başlarlar böyle insanlar; her şeyin asıl sahibi halikı Zülcelal’i unuturlar, unuttuklarından Allah’ta onlara kendilerini unutturur. Nice zalimlikleri yaparlar nefislerine, bile bile ateşe koşuştururlar. Cezaya müstahak olurlar.


Böylelerinin durumu, tabiri caizse, padişahın koltuğunda, bir günlüğüne oturulmasına izin verilen bir hizmetlinin, kendini bir an padişah zannedip, fesatçılarında kulağına fısıldadığı, “sen çok farklısın yetkilerde elinde” telkinleriyle oraya buraya emirler yağdırması, çok disiplinli olan bu sarayın düzen ve intizamını huzur ve sükûnetini bozmasından, insanın bu dünyada kendini unutması, haddini bilemeyişi daha ahmakça daha cahilcedir.


Bu yolda nelere dikkat etmeli


İnsan yeryüzünde hayatını devam ettirirken, her hal ve hareketini Allah için yapacak, ondan referans almadığı hiçbir işe girişmeyecek. Kanun, nizam, yönetmelik diye kılı kırk yaran bir müdürün, valinin hassasiyetinden daha çok hassasiyet sahibi olacak. Daha baştan bir şey yapmadan “dur bakalım yapacağım bu iş kurana, sünnete uygun mu değil mi?” diye inceden inceye araştıracak,  uygunsa yapacak, yoksa “asla asla” deyip mesuliyetinin ağırlığını düşünecek. Sevecekse Allah için sevecek, buğz edecekse de Allah için buğz edecek, vermesi, alması oturması, kalkması her şeyi Allah için olacak. 


Mahbubun da, matlubun da Allah olacak, yaptığı hiçbir işi, hiçbir görevi asıl yaratılış gayesinin önüne geçirmeyecek, Hayatının orta yerine koyduğunda kulluğunu, dünyevi her işini de bu ana caddeye çıkan tali yollar olarak görecek. Keyfince yaşamak için olmayacak yemesi ve içmesi, ibadet edebilme güç ve kuvvetine kavuşmak için olacak. İşte böyle bir istikamette yol aldığımız da, bu ağır görev ve sorumluluğun bilinciyle hareket etmiş oluruz.


Hilafet görevini yerine hakkıyla getirebilmek için bir diğer önemli unsur sorumluluğu hissedebilmektir, bu da doğal olarak insani melekelerin hastalıksız olmamasıyla alakalıdır. Bu melekeler tam işlevini yapamadığında, kulluk hususunda İslami emirlere karşı pek duyarlılıklar yaşanmaz o insanda. Hassasiyetleri körelmiş, imanları zayıflamış, kalpleri kararmış olanlar hiçbir şeye berrak, bir şekilde bakıp, doğru değerlendirme imkanı elde edemezler. (bknz. Araf, 179) Kendilerine bahşedilen bu hayatın karşılıksız verildiğini zannederek,  aslında alınmış olan bu sorumluluğu kabul etmezler.


Duyarsız vurdumduymaz tavırlarla hayatı huzurlu ve mutlu bir şekilde yaşayacaklarını zannederler. Kalabalıklar içerisinde yalnızlıklar yaşarlar, böyle insanları Allah’ta kendi hallerine bırakır, koruyucuları da olmaz kollayıcıları da.


Peygamberimiz bir hadisi şerifte buyuruyor ki: “Hepiniz çobansınız ve hepiniz eliniziz altındakilerden sorumlusunuz, yönetici bir çobandır, Erkek aile halkının çobanıdır, kadın, kocasının evi ve çocukları için çobandır, hepiniz çobansınız ve çobanlık yaptıklarınızdan mesulsünüz” (Buhari, Nikah, 91)


İnsanlarla ilişkilerimiz sadece dünyevi şeylerle ilgili değil, ahirete dönük olmalı. Madem bu dünyanın yaratılış gayesi Allah’ın emrini hayatımıza hakim kılmak, o zaman her davranışlarımızda ki niyetlerimizde buraya endeksli hale getirmeliyiz Mesela insanların ahlaksızlıkları en büyük derdimiz olmalı, namaz kılmayanı namaza başlatmak hedefimiz olmalı, içki içenin acısını yüreğimizde hissetmeliyiz. Allah’ın koyduğu düzeni bozan, onun kanunlarını umursamayan, bu nedenle insanların huzurunu ve mutluluğunu baltalayan, ahiretlerini tehlikeye sokan hiçbir bir davranış, öyle vurup geçilecek umursanmayacak kadar küçük bir şey olarak görülmemeli. Unutmamalı ki her kes bu geminin içerisinde, bu gemi batarsa herkes batar. Komşuda yanan bir yangını görmemezlikten gelmek ne kadar ahmakça bir davranıştır değil mi?


Peygamberimiz (s.a.v.) buyuruyorlar ki: “Kim kötü ve çirkin bir iş görürse, onu eliyle düzeltsin, eğer buna gücü yetmiyorsa,  diliyle düzeltsin, buna da gücü yetmiyorsa kalbiyle buğz etsin. Buda imanın en zayıf noktasıdır” (Müslim, İman,78- Ebu Davut, Salat,248)

Bana değmeyen yılan bin yıl yaşasın asla bir Müslümanın söyleye bileceği bir söz olamaz.


İnsan her şeyden önce sosyal bir varlıktır, yani insanın yalnız hayatını sürdürmesi mümkün değildir. Her halükarda birbirleriyle ilişki içerisinde olmaları zaruridir. İşte İslam aslında bu ilişkilerin bütünüdür. Hele bu ilişkiler Müslümanlar arasın da daha farklı bir boyutta dır. Bir vücudun uzuvlarının yakınlığı neyse bir binanın tuğlalarındaki ahenk, kenetlenme neyse oda odur. Yeryüzünü, imar ve inşa etmenin, Allah’ın hükümlerini hakim kılmanın, anlamıyla buluştuğu işte bu noktadır.

Bu saydığımız hasletler birbirleriyle bağlantılı şeylerdir, biri ötekinin bazen içine girmiştir,  öteki berikini tamamlamıştır. 


Hele ihlas ki yapılan amellerin neticesinin yegâne kriteridir. Şöyle diyelim, yapılan ameller Allah’ın huzurun da arz edilirken, bu süzgeçten geçer,  onay alırsa kabul edilir,  almazsa reddedilir. Emek ve gayret neticesinde yaptıklarımızın ve ettiklerimizin hasılat terazisidir ihlas.


Peygamberimiz buyuruyor ki: “Ameller niyetlere göredir” (Müslim, İmare,155)

Çünkü ameller ancak niyetlere göre muameleye tabi tutulur.


Öyleyse dünyaları dahi güllük gülistanlığa çevirsen, gül bahçesine döndürsen, hakkın hakikatin gür sesini, dünyanın en ücra köşelerine duyursan, bunları Allah için yapmamışsan yada, niyetlerinde -hafifte olsa- bir bulanıklık varsa, asla uhrevi menfaat elde edemezsin.


Bu yolda en önemli bir noktada şu;  Allah’ın hükümlerini ilk önce insanın kendi hayatına hakim kılmasıdır. Bu hususta yüce Allah uyarıyor: “Ey iman edenler yapmayacağınız şeyleri niçin söylüyorsunuz” (Saf,2)  çünkü insan kendini aşabildiği kadar başkalarına ulaşır. Nefsine söz geçiremeyen bir insan nasıl olur da yeryüzünün hilafetine layık olabilir orayı imar ve inşa edebilir. Hem böyle bir insanın iddia ettiği davasında, samimi olması da mümkün değildir. Bu; düzeni bizzat kendi bozan kargaşa çıkaran, sonra başkalarını kanun ve nizama davet eden bir padişahın durumuna benzer. İnsan sözüyle özü bir olmalı, kalbinin kabul ettiği hakikat mutlaka azalarda kendini göstermeli, çünkü her davranış kalbin onayını almadan asla gerçekleşmez, eğer kalp kabul etmediği halde bir şey ifade edilmişse de, yaşanmışsa da buda taklidi bir davranış olur. Niyeti farklı yöne dönük bir davranıştır.


Birde bu ulvi görevi yerine getirirken, suret-i haktan görünen, nefisin ve şeytanın tuzaklarına düşmemeli Zira yüce Allah: “Şüphesiz şeytan size düşmandır, sizde ona düşman olun” (Fatır,6) buyururken peygamberimizde nefisle mücadelenin önemini belirtmek için: “Hakiki mücahit nefsine karşı cihat açan kimsedir” (Tirmizi, Cihat,2) diye bizleri uyarmıştır.


Diyelim bir insan namazını kılmıyor, yada onu geçirdiğinde ıstırap duymuyorsa,  zekat vermiyor, cihat görüntüsünde malını mülkünü dağıtıyorsa burada da niyette problem olacağı muhakkaktır. Yada dünyayı düşünürken, orayı ıslah etmeye çalışırken kendi ailesini unutmuşsa, evine Allah’ın dinini hakim kılmak adına hiçbir şey yapmamışsa burada da niyette bir problemin olacağı muhakkaktır.


Bir başka nokta sabır ve tevekküldür. 


Yüce Allah kuran-ı Mübin’inde: “Yoksa siz Allah içinizden cihat edenleri, belli etmeden, sabredenleri ortaya çıkarmadan, cennete gireceğinizi mi sandınız” (Ali İmran,142) Başka Ayette : “Sen en sevdiğini doğru yola eriştiremezsin, Ama Allah dilediğini doğru yola eriştirir, Doğru yola girecekleri en iyi o bilir” (Kasas,56) buyuruyor.


Bizler Allah’ın memurlarıyız,  merhameti sonsuz olan Allah bir kuluna asla taşıyamayacağı yükü yüklememiştir, o nedenle Yüce Yaradan yaptığımız işin neticesine değil, o amelin bizdeki niyetine bakar. O meselede insanın iradesinin hakkını verip vermediğine bakar, biz birer vesileyiz, Allah’ın kanunlarının yeryüzünde hakim hale gelmesinde. Sonuç Allah’ın elindedir. O dilemese sebepler aciz kalır. O dilemese kalplerde iman güneşi doğmaz,  elimizden geleni yapıp tam bir teslimiyetle ona bağlanmalıyız, sabır belki acıdır, ancak sonucu selamettir. Sabrın tersi teslimiyetsizlik ve -haşa- Allah’a güvensizliktir.  Böyle sorgular bir sabırsızlık insanın imanını dahi tehlikeye sokabilir (Allah muhafaza.)


Allah bizleri sorumluluk bilinciyle yaşayan kullarından eylesin (Âmin)


* Not: Hilafet kelimesi kuranda, arkasından gelen, geride kalan yerine geçen, sonradan gelen ve yönetici anlamında kullanılmaktadır. Bu anlamda İslam da halife yüce Allah’ın hükümlerini insanlar üzerinde, yeryüzünde uygulayan kimsenin sıfatıdır.

.........................................................................

(Mahmut Sami Ramazanoğlu Camii İmam Hatibi)

 

İnsanın Kendine Yaptığı İyilik TEVBE

e-Posta Yazdır PDF

Hata ve kusur insanın tinetinde, yaratılış hamururunda bulunan bir özelliktir. Nerede insan varsa orada mutlaka hata ve günah vardır. Ancak Peyganberler Allah’ın özel koruması altında  olduklarından, onlar bu durumdan istisnadırlar.


İnsan, nefis ve şeytan gibi azılı düşmanlarla  imtahana tabi tutulmuş, buna nedenle  kulluk vazifesini yerine getirebilmeleri  hususunda  kendilerine yol yordam gösterilimiştir, buna rağmen eşrefi mahluk olan insan bazen yaratılış gayesini unutur. Bir anlık gaflet, basit bir sapma, küçük bir ihmalkarlık dahi  onu hemen günahın kucağına atar..


İmamı gazali Hz. diyorki:

Şer ademin tinetinde hayırla birlikte yoğrulmuş, kuvvetli bir hamurdur, onu ancak iki ateşten biri kurtarabilir, nedamet ateşi  yahut cehennem ateşi. insan cevherini şeytan ve nefisin kötülüklerinden korumak için,  yakmak zaruridir. Bu durumda insana düşen bu iki ateşten kolayını seçmek” yani  kalbimize bir kor gibi düşen pişmanlıkla yakmak günahlarımızı.


Peyganber Efendimiz bir hadisi şerifinde: “İnsan oğlunun hepsi günah işler, günah işleyenlerin en hayırlısı (işlediği günaha pişman olup) tevbe edenlerdir”(1) buyuruyor.


Yüce Allah’ta kurtuluş vesilesi olarak tevbe kapısını gösteriyor, merhametinin genişliğiyle bütün müminleri oraya davet ediyor ve buyuruyorki:


“Ey iman edenler! Hepiniz Allah’a  tevbe edinizki kurtuluşa eresiniz”(2)


Madem günahtan tamamen korunmamız imkansızdır. İstikamet üzere yürüdüğümüz yolda, düştüğümüzde, sürçtüğümüzde, belki yüzü koyun yere kapandığımızda çamura, toza, toprağa, ise, kire bulandığımızda, bize düşen, akıllıca davranıp hemen  düşdüğümüz yerden doğrulup üstümüzü başımızı silkeleyip, yolumuza devam etmektir. Sonra o hatadan ders çıkarıp daha dikkatli, bastığımız yeri görerek, hata ve eksiklerimizi telaffi ederek, kur’an’ın rehberliğinde, Resülüllah’ın önderliğinde hakkın rızasına ulaşmaya çalışmaktır.


Evet, hata her insanda bulunan bir özellik olduğu halde, tevbe etmek,  ancak akıllı ve erdemli insanlara ait bir ayrıcalıktır. Onun için  insan her zaman kendini muhasebe etmeli, hatasını anlamalı, kibirden ucuptan korunmalı, aziyetini itiraf etmeli, haddini aşmamalı, yarın herşeyin hesabını teker teker vereceğini unutmamalı, günah işlediğinde onun ızdırabıyla adeta inim inim inlemeli, çıkış yolu aramlı, tevbe kapısına koşup, mağfiret kurnasından yıkanmalı.

Kainatın yaratılış  sebebi  Allah’ın Resülü(s.a.v.)  bile oraya koşarken bize durmak yaraşırmı?


Biz neyimize güveniyoruz


Kainatın efendisi (Aleyhisselatü vesselem)bile: “Vallahi ben  Allah’ın Resülü olduğum halde bana nasıl muamele yapılacağını bilmiyorum.”(3) buyuruyor. Örnek, önder Rasul bu haliyle aslında  insanlığa sorumluluk telkin ediyor, ümitlenip, yaptıklarımıza güvenip kulluğumuzu unutmamamız gerektiğini anlatıyor.


Belki onun gereği olarak ta  günde ‘yetmiş defa,’ bir başka rivayete göre ‘yüz defa’ tevbe ettiğini ifade ederek bizlere örnek oluyor.(4)


Halbuki onun günahımı varki tevbe ediyor, isyanımı varki Allah’dan mağfiret talep ediyor bir düşünelim!


Yine başka bir zamanda kendisine: “Allah senin geçmiş gelecek günahlarını bağışladığı halde bu kadar fazla ibadetle niye kendini yoruyorsun” dediklerinde, ‘Şükreden bir kul olmayayımmı”(5) cevabını vererek, Allaha, Allah olduğu  için ibadet yapılması gerektiğini ifade ediyor. Yoksa  ne şekilde olursa olsun yaptığımız ibadetler birşeylerin karşılığı olsun diye yapılmaz, hiçbirşeyin karşılığınıda zaten yerine getiremez. Yapılan ibadetler O’nun rızasından başka bir şeye bağlanırsa bir anlam da ifade etmez. Kulluk severek yapılan bir şey olduğunda kıymet arz eder. Zoraki yapılan ibadet değil, şükreden bir kul olmaktır asıl olan. Sevmekte gönülden olduğunda kıymetlidir. İbadet ihlasla yapıldığında anlamlıdır. Tevbeyse pişmanlık olduğunda tevbedir

Bir yönüyle baktığımızda tevbe ibadettir aynı zamanda, hemde her an yapılması gereken, özellikle günahlardan hemen sonra yapılan bir ibadet.. Günahlardan pişmanlık duymanın zamanı olmaz takdir edersiniz ki... tevbeyle yakınlaşmak sözkonusudur    Allah’a. O’na dönmektir, hemde ondan gayrı herşeyi arkada bırakıp dönmektir. Geriye bir daha dönmemek üzere dönmek.


Nasıl bir tevbe


Yüce Allah buyuruyorki: “Ey müminler Allaha içtenlikle tevbe edin”.(6)


Biz buna nasuh tevbesi diyoruz. Nasuh tevbesi bir daha dönmemek üzere; tevbenin bütün şartlarının yerine getirildiği, samimiyet ve ihlasla yapılan, sağılan sütün memeye geri dönmediği gibi bir daha günahlara dönülmeyecek olan tevbeye denir.


Peyganberizin (s.a.v.) de “Günahın keffareti nedamettir.”(7) buyuruyor.  


Pişmanlık tevbenin özüdür, Ruhudur, o olmadığında tevbe asla sözden öteye geçmez ve insana da faydası dokunmaz. Hz. Alinin ifadesiyle, dil çabukluğu yalancılığın almetidir. Eyleme dönüşmeyen tevbenin hesabını bile vermek mecburiyetinde kalabiliriz. Böyle bir tevbede tevbeye muhtaçtır büyüklerin ifadesiyle. zira sözle ifade edilen pişmanlık yerine getirilmemiştir; dille kabin farklılığı sözkonusu  olduğundan ikiyüzlü davranılmıştır. hemde yalana tevessül edilmiştir. Tevbe ahde vafanın gereğidir. Tevbe bataklıktaki, karanlıktaki bir insana uzanan, rahmanın elini tutmaktır. tevbe aciz olanın kadiri mutlak olana itirafıdır. Tevbe günah zilletinden kulluk izzetine tekrar kavuşmanın yoludur. Azılı düşman şeytan ve nefise karşı kararlı bir duruş sergileyip Allahın dostluğunu kabul etmektir. Şeytanca tutumlardan vazgeçip, Ademce bir birdiriliş, temizleniştir.


Mevlana Celaleddin Rumi gerçek bir tevbeyi ne güzel anlatmış:

“Allah’ın lütüf ve keremine sığınırım düşüncesiyle, nefsin isteklerine uyup günah işleme, tevbe için bir yanlış ve pişmanlık gerek, tevbeye bir şimşek ve bulut gerek, gönül şimşeği çakmaz, göz bulutu yağmur yağdırmasa, öfke ve günah ateşi nasıl söner”(8)


Evet pişmanlıktır dedikya tevbeyle ilgili. Ancak pişmanlıkta öyle ‘ol’demek le olabilecek Bir şey de değil elbetteki, bu doğrudan insanın imanıyla, Allah’a karşı teslimiyetiyle günahlar karşısındaki hassasiyetle alakalı bir şey; bazı insanlar için küçük görünen bir hata bile inim inim ,inleme, gözyaşı dökme sebebiyken  başka birileri için büyükmü büyük günah bile yerinden kımıldama nedeni olamayabiliyor maalesef


Böyle, günahlarla  gönülleri, kararmış, hissiyatları körelmiş, insani özelliklerini kayıp etmiş olanlar  ne, gercek manada  günahlardan pişman olurlar, nede yaptıkları tevbeyle girdikleri sorumluluğun gereğini yerine getirirler.


Halbuki kainatın efendisi: “İyi ameller seni sevindiriyor, kötü ameller (günahlar) üzüyorsa sen müminsin”(9) buyurarak günah karşısında mümin olmanın kriterlerini ortaya koyuyor.

Arifler sultanı Bayazıd-ı Bestami bir veliden tevbe nin nasıl olması gerektiğini sorduğunda o Allah dostu, kabul olacak, günah illetinden insanı kurtaracak  tevbenin tarifini şöyle yapıyor:


“Tevbe kökünü istiğfar yaprağıyla karıştırırsın, gönül havanına koyarak tevhit tokmağıyla güzelce hamur edersin, aşk ateşiyle içine bir mikterda muhabbet balı katarsın, sonrada sabah akşam, hamd ve sena kaşığı ile yemeye devam edersin artık sende günah illetinden bir şey kalmaz”


Böyle bir tevbe  görüldüğü gibi ancak şartları gerçek manada yerine getirmekle mümkündür.her ibadetin  nasılki şartları varsa tevbenin kabul olmasınında bazı şartları vardır.Bu şartların birisinde bile eksiklik sözkonusu olursa o yapılan tevbe  Allah tarafından kabule şayan tevbe olmaz.


Bir tevbede bulunması gereken şartları ise şu şekilde ifade edebiliriz:


1- İşlenen günahdan dolayı pişmanlık duymak.


2- O işlenen gunahı terk etmek.


3- O gunahı bir daha yapmamaya karar vermek.


4- Kul hakkını ,ilgilendiren bir günah sözkonusu olduğunda  ise o kul hakkını ödemek ve helallik istemektir..

Ancak, Allah tevbe etmeyenleri de zalim olarak nitelendiriyor ve buyuruyorki.


“Kim tevbe etmezse işte onlar zalimlerin ta kendileridir.”(10)


Evet hemde kendi kendine zulmeden bir zalim... Onun için  günahlarla isyanlarla tevbe kendi kendimize reva gördüğümüz zulümden vazgeçip, kurtuluşa koşmaktır.


Belki  Hz Ademin ve  eşinin, hatasını anlayıp “Ey rabbim biz nefsimize zulmettik, eğer bizi bağışlamaz,  ve bize merhamet etmezsen biz mutlaka ziyana uğrayanlardan oluruz... (11) dedikleri; Hz Musan’ın: “Rabbim ben nefsime zulmettim beni bağışla diye yalvarıp...(12) yakardığı  bir samimiyetle..


Tevbe kendimize yaptığımız en büyük iyiliktir. Tevbe, günahlarla O rabbımızdan kaçıtığımızda / uzaklaştığımızda pişmanlıkla yine  ona sığınmaktır.  


Evet başka kapı yok gidilecek. günahlar çok, imtihan ağır. Sorumluluk büyük, öyleyse “Ey Rabbim beni benden daha iyibilen, beni benden daha çok seven,  bana, benden daha çok yakın ve  merhameti olan Allah’ım, bana merhamet et, Sen beni kapından kovarsan  ben kime gideyim, sen beni affetmezsen, kim affedebilirki, bu kadar günah kütlesini ancak senin engin rahmetin eritebilir” diye dua dua yalvarmalı ve o tevbenin gereğini de yerine getirmeli.


Allah kulunu çok seviyor


Devamlı  hata işleyen, asi bir evlat bile annesinden hem  korkar, hemde yine onun koltuğunun altına sığınır değilmi; hem ağlar, hem sızlar, hem de ondan medet umar; dolu dolu gözlerle, alttan alttan annesinin kendisini affetmesini bekler, elini omuzuna uzatmasını, bağrına basmasını gözetler. Annede asla evladının hata ve kusurlarını ifşa etmez, kimseye anlatmaz sokak sokak yaymaz, cezavermeyi gönülden istemez. gözü gönlü hep onun saadetindedir. Kapıyı yüzüne kapattığında dahi  hep o kapının vurulmasını, pişmanlık duyup, evladının  evine dönmesini bekler. Gözü dışarda, kulağı, kapının tokmağında oradan gelecek “anne ben geldim beni affet ben çok hata işledim biliyorum” pişmanlık ifadelerindedir.


Halbuki Rabb’ımız bize bir annenin evladından daha çok merhametli, Ömer b. Hattap anlatıyor: müminlerle müşrikler arasında yapılan bir savaş sonunda  bir esir grubu Hz. Peyganbere geldiler, bu sırada bir esir kadın bir o yana bir buyana koşarak çocuğunu arıyordu. Çocuğunu esirler arasında bulup hasretle bağrına bastı emzirmeye başladı bunu göre Allah’ın Rasülü:  “Ne dersiniz bu anne çocuğunu ateşe atarmı” dedi bizde : “Hayır vallahi atmaz” dedik. Hz peygamber devamla: 


“Allahın kullarına merhameti. Bu kadının çocuğuna olan şefkatinden daha fazladır.”(13)

Onun içindir ki yüce Allah :

“O kullarının tevbesini kabul eden, günahları bağışlayan ve yaptıklarınızı bilendir”(14) diye kendisini tanıtıyor


“Şüphe yok ki tevbe edip iman eden, ve salih amel işleyen  sonrada doğru yol üzere devem eden, kimse için son derece affediciyim.”(15) diyerek sadık bir tevbeyle, halis  bir niyetle kendisine dönenleri affedeceğini ilan ediyor.


“(Ey peyganberim)deki: ey kendilerine yazık eden kullarım Allahın rahmetinde ümit kesmeyin  Allah bütün günahları bağışlar çünkü o çok bağışlayan ve çok merhamet edendir.”(16) diyerekte günahların çokluğuyla asla ümitsizliğe düşmemeyi, onun rahmetinden ümit kesmemeyi emir buyurarak açılan merhmet kapısına kullarının koşmasını, o engin mağfiretiyle temizlenmelerini  istiyor, böyle insanlardan razı olacağını  bildirerek te  buyuruyorki:


“Şüphesiz Allah çokça tevbe edenleri ve çokça temizlenenleri sever”(17)


Hemde öyle seviyor ki  “Aziz ve celil olan Allah  gece günah işleyene sabaha kadar, gündüz günah işleyene de, tevbe etmesi için akşama kadar (ramet) elini uzatıyor,güneş batıdan doğuncaya kadar bu böyle devam ediyor”(18)


Evet, yüce Rabbımız kulunun yalvarmasından da hoşlanıyor. Çünkü bazen  Allah için yalvarmak, yakarmak, ağlamak sızlamak ta ibadet hükmündedir belki gaflet içerisinde yapılan ibadetten de daha makbuldür. Çünkü günahlardan ızdırap duymak taklidi bir davranış olamaz, dökülen göz yaşları pek yalan söylemez.. Bu nedenle yüce Yaradan’a yakınlaşmaya daha fazla vesiledir böyle bir durum.


Bir kulun Yüce Allah’tan isteğeceğini sabırla istemesi, hep o kapının aralanmasını boynu bükük bir vaziyette beklemesi, gözünü ayırmadan oradan gelecek rahmet esintilerini gözetlemesi, onun merhametini celbeden en önemli vesiledir. Bunun neticesi olarak kimbilir belki, “Ey kulum başını kaldır bu imtihanı kazandın mükafat olarak günahlarını tamaman affettim, belki onları sevaplara tebdil ettim” müjdesi olacaktır.


Hem, affederken, hemde seviniyor yüce Yaradan, kulunun tevbe etmesine. Bakın Peyganberimiz buyuruyorki:


“Kulunun günahlarına tevbe etmesinden dolayı Allah’ın sevinci, sizden birinizin ıssız çölde devesiyle giderken, onun üzerindeki yiyecek ve içecekler ile birlikte elinden kaçırması üzerine bir ağaç altına gelerek ümitsiz (ve bitkin) bir halde yaslanıp yattığında devesini yanıbaşında görmesi üzerine, devenin dizginini tutarak sonsuz sevincinden yanlışlıkla, ‘Allahım sen benim kulumsun ben de senin Rabbinim’ dediğindeki sevincinden daha çoktur.”(19)


Evet, hiç sevinmeye muhtaç olmadığı halde seviniyor. Aslında o ‘sevgiyle’ kulunu sevindiriyor...


Öleyse...


Issız çölde  ihtiyaçların doruk noktaya ulaştığı, muhtaçlığın derinden hissedildiği bir zamanda, kendini  huzura, saadete taşıyacak, o çöllerde heba olmaktan kurtaracak, umutsuzluğa umut, güvensizliğe güven veren bir binek, vasıta yakalıyorsun aslında kayıp ettiğini buluyorsun tevbeyle, bunu sen  pişmanlıkla bahşedilen, tevbe diye isimlendirilen af ve mağfiret kapısı olarak düşün. Sevinmezmisin, seni sevdiği için. Bunu sana bahşedeni sevip tevbeyle ona dönmezmisin.


Hem tehlikelerle dolu bu yolda yüceler yücesi  olan onun korumasına giriyorsun, ihtiyacın olanlara kavuşuyorsun, ruhunu doyuruyor, imanını güçlendiriyor, teslimiyetini pekiştiriyorsun ve kaldığın yerden kulluğuna devam ediyorsun


Evet kardeşim ıssız çöllerde olan sensin unutma, yolun uzun, hem tehlikelelerle dolu. Hedefin büyük, hayallerin var yine bir yerlerde yorulup göz kapakların kapandığında, acziyetin seni sarmaladığında, Rabbına sığın.  düşmanların pusuya düşürüp  günaha sürüklediğinde onun büyüklüğünü anla ve ona tam bir teslimiyetle dön. Dönde  sana çok düşkün olan Rabbınıda sevindir, sende sevin.

.................................................

*(Mahmut Sami Ramazanoğlu Camii İmam Hatibi)

KAYNAKÇA

1 (İbni Mace, Züht,30.), 2 (Nur,24/31), 3 (Mecmauz, Zevaid,9/302), 4 (Muslim, Zikir4212.IV,2076), 5 (Buhari, Müslim, Tirmizi), 6 (Tahrim,66/8), 7 (Rumuzul Ehadis,s.339), 8 (Mesnevi,c.,2), 9 (Ahmet,IV,397,V,251), 10 (Hucurat,49/11), 11 (A’raf,7/23), 12 (Kasas,28/16), 13 (Müslim, Tevbe,1,1 ıv, 2102), 14 (Şura,25)”, 15 (Taha,20/82), 16 (Zümer,39/53), 17 (Bakara;2/22), 18 (Müslim), 19 (Müslim, Tevbe 1.)

 
JPAGE_CURRENT_OF_TOTAL