Abdullatif ACAR

Allah’a Güvenmek ve Tevekkül

e-Posta Yazdır PDF

Neden Tevekkül Etmeliyiz?


Tevekkül, Allah’a güvenmek, bağlanmak, O’nun rızasına dayanmak, O’ndan gelen her şeyi gönül rahatlığı içerisinde karşılamaktır. En güvenilir makam, ilmi ve merhameti sonsuz, bütün noksanlıklardan münezzeh olan, her şeyin kudretini elinde bulunduran Allah’dır. O’nu vekil kabul eden, O’na sığınan O’nun emrinde kul olan hiç bir şeyden mahrum olmaz. O’ndan uzak olan, hiç bir şeye kavuşamaz, hiç bir şeyden emin olamaz. Güvenilir bir ortamda hayat sürmek, huzur ve mutluluğu yakalamak, kayatsız ve şartsız bir şekilde Allah’a bağlanmakla mümkündür.


Bugün insanların mutlu ve huzurlu olamamalarının arkasında tevekkülün ve teslimiyetin eksikliği yatmaktadır. İnsan, mahlukat içerisinde en mükerrem ve müşerref varlıktır. Ancak bu onun mutlak mükemmelliği anlamına gelmez. İşte insan hep burada aldanır. Kendisini varlık aynasında, her şeyden üstün, her şeyi halladebileceği, herşeye yeteceği bir varlık olarak görür, hataya düşer. Sahip olduğu dünyaya tutunmaya çalışır. Ömür bitmeyecek, malk mülk tükenmeyecek, evlad-ı iyal bırakmayacak zanneder. Kendi benliğine dönüp baktığında, bencilce kendini değerlendirdiğinde acizliyini görmek, nice eksiklerinin olduğunu anlamak yerine, sahip olduklarını ön plana çıkarıp Allah’ı unutur. Yüce Allah bu hususta insanları uyarıyor:


“Size verilen herhangi bir şey sadece dünya hayatının geçici bir menfaatidir. Allah katında bulunanlar ise iman edip sadece Rablerine güvenen kimseler için daha hayırlı ve daha kalıcıdır”. (Şura 36)


Akıllı insan; dünyanın kulu, nefsinin kölesi olup onların altında ezilen, dünya meşgalelerine dalıp her aklının yetmediği, gücünün çatmadığı, mantığının tartmadığı yerde, karşılaştığı sorunların altında iniltilerle, üflerle, püflerle, eyvahlarla kaygı ve telaşlarla, isyanlarla hayatını zindan eden, zayi eden değil; Akıllı insan, şu koskocaman dünyanın başı boş olmadığını, mutlaka bir hikmet üzere yaratıldığını bilip kendisinin ise bu alemde gücünün yettiği yerde yetkili, etkili, yeryüzünün en mükemmel varlığı, halifesi, görev ve sorumluluk sahibi, yetmediği yerde,adeta boşlukta hayata tutunmaya çalışan, kaderinin önünde bir o tarafa bir bu tarafa sürüklenen, uçsuz bucaksız bu alemin içerisinde cisim olarak bir nokta kadar küçük, korkuları dağlar kadar büyük, ihtiyaçları sınırsız bilip, korktuğundan emin, umduğuna nail olmak için yüce Yaratıcıyı vekil olarak kabul eden, her şeyi ona havale edip, ona bırakan insandır. Vekil olarak Allah ne güzeldir. Ne sağlam bir kabı, ne emniyetli yerdir.


Peygamberimiz(s.a.v.) buyuruyorlar ki:

“Kim sırf Allah’a güvenirse Allah, ona her türlü desteği yetiştirir ve ummadığı yerden rızkını sağlar, kim sırf dünyaya yönelirse Allah onu dünyaya havale eder.”( Taberani)


Yüce Allah’da bir ayetinde:

“Müminler Allah’a tevekkül etsinler” (ibrahim,11) buyuruyor.


Başka bir ayeti kerimede ise:

“Eğer Mümin iseniz Allah’a tevekkül edin.” (Maide,23) buyurarak inanmış bir insanın başka şeylere dayanıp güvenmesini, fani şeylerden medet ummasını yasaklamış, hikmetsiz hiç bir işinin olmadığı, insanı koruyup kollayan, onun ebedi saadetini isteyen Allah’a güvenmesini emir buyurmuştur.


Bildirildiğine göre İbrahim aleyhisselam mancılıkla ateşe atıldığı zaman, yanına Cebrail (a.s.) gelerek:


“Bir şey istiyormusun”? diye sorar,


Hz. ibrahim (a.s.) de ateşe atıldığı zaman söylediği: “Allah bana yeter, O, ne ne güzel vekildir” sözüne bağlı kalarak Cebrail’a(a.s.):


“Senden hiçbir dileğim yok.” diye cevap verir.


İbrahim aleyhisselamın gözü Allah’dan gayrı bir şey görmüyordu, ilahi müşadeye dalmıştı. teslimiyetin zevk denizinde yüzüyor, huzur ikliminde gül bahçesi umuyordu, öyle olmadımı ki. Yakan, ateş değil insanın kendi kendine yaptığı zalimliktir, Allah’dan gayrısına bel bağlamaktır. Sebeplerin bittiği yerde “Allah bana yeter diyebilmektir” asıl olan.


Evet, Allah’dan gayrısına dayanmak ve güvenmek, insanı aldatır, insanı anlamsız kuruntularla meşgul eder. Fani olan insan baki olan şeylere heveslidir. Güçsüz olanın sığınağı güçlü olandan taraftır. İhtiyaçlı olan variyetli olanın kapısan da umduğunu bulur. Yetersiz olan yetirecek olana, merhamet dilenen merhametli olana ram olmak ister. İşte insan bunun için Allah’la mütmain olur. Allah’dan gayrı fani şeyler, tatmin vesilesi değil hüsran sebebidir.


Gerçek hüküm sahibi Allah’ın takdirinin önüne hiçbir şey geçemez; onun ol dediğinin dışında bir yaprak dahi yerinden kımıldamaz, olma dediğine de kimsenin gücü yetmez.


Yüce Allah, Davut aleyhisselam’a şöyle vahyetti: “Yarattıklarıma değilde bana güvenen kula, bütün yer ve gök ehli ile karşısına dikilse bile çıkış yolu gösteririm.”


Ne, mal mülk huzur vesilesi ne de evlad-ı iyal, makam mevki, övünme ve güvenme sebebidir. Eğer öyle olsaydı hayattayken üzerlerine tirtir titredikleri mal- mülklerini öldüklerinde bırakıp gitmezlerdi insanlar. Ya da zenginler, biten ömürlerinin bir dakikalarını geri getirmek için bütün mallarını mülklerini ortaya dökerlerdi de ömürlerini azda olsa uzatırlardı. Dertlerinin çaresini bulamayan, servetleri kendilerine yetmeyen, hastalıklarla boğuşan o kadar variyet arasında kuru bir ekmeye talim eden nice insanlar var değil mi? Ya! güvendiği, zamanın da öve öve bitiremediği, ihtiyarlandıklarında, evlatları, kendilerini kapının önüne koyduğunda “güvendiğim dağlara karyağdı” diyen babalara , analara ne demeli?


Yediği arkasında yemediği önünde olan, bir gün villasında intihar haberini okuduğumuz, şan şöhret sahiplerinden nasıl dersler çıkarmalıyız bir düşünelim!?


Bu dünyada insanın sahip olduğu şeyler çoğaldıkça huzuru azalıyor, rahatı kaçıyor, düzeni bozuluyor. Çünkü o fani şeyler, gönülden isteniyor, çok seviliyor, onlara sonsuz güven bağlanıyor. Ve neticede insanı o şeyler taşıyamıyor. Bunlara güvenmeyi Yüce Allah örümcek ağına sığınmaya benzetiyor bir ayetinde.

Ayağınızı sağlam yere basmalısınız. Tutunacak dalınız kuran, sığınılacak limanınız islamın emirleri olmalı. Allah, sevgileriniz başı olmalı, onun sevdiği, razı olduğu amelleri işlemelisiniz. Sevdiğin O olunca sevenin de O olur. O sevince de her şey senin hizmetine verilir. O sevince her şey sana sevimli gelir, “ kahrında hoş lutfunda hoş” dersin o zaman. O olunca gam olmaz, keder olmaz, O olunca, güvendiğin dağlara kar yağmaz. Sen dünyanın değil, dünya senin peşine sürüklenir. Mütevekkilin yükü hafif, gönlü rahat, hayatı huzurla doludur.


Allah buyuruyor ki:

“( Ey Muhammed) Karar verip azmettiğin zaman, Allah’a dayan, muhakkak ki Allah kendisine dayanıp güvenenleri sever.”(Ali imran, 159)


Zünnün-i Mısri, tevekkülün ne olduğunu soran birisine şöyle demiştir: “Tevekkül, mal- mülk ve diğer bütün itimat ettiğin şeyi kalbinden söküp atman ve sadece Allah’a itimat etmendir.” soruyu soran kişi biraz daha izahat isteyincede şöyle cevap vermiştir: “ Tevekkül, nefsini Rab olma konumundan çıkarıp kul olma konumuna sokmandır.”


Evet, tevekkül kayıtsız ve şartsız bir şekilde Allah’a güvenmektir. Bu, hem sebepleri yerine getirirken hemde sebeplerden sonra güveni ifade eder. Yoksa biz hakkımızdaki bir şeyin şermi hayırmı olduğunu bilemeyiz. Şer gördüğümümüz şey hayır, hayır gördüğümüz şeyler şer olabilir. Nasıl bir gayret içerisinde olursak olalım her halukarda niyetlerimiz hayırlı olanın tarafında olmalı. Buda Allah’a gerçek bir teslimiyetle mümkündür. Hakkımızda gerçekleşen mükedderatın bize bakan zahiri yönüne bakıp tevekküldeki durumumuzu gevşetmemeliyiz. Allah’a gerçek manada bir güven, itirazssız bir teslimiyet her şeyi insanın hayrına döndürebilir. Burada ki asıl olan şey, başımıza gelen şeylerin neticelerinin ne olduğu değil, bize faydasının dokunup dokunmadığıdır. Olayların zahiri yönleri sadece imtihan sebebidir. Bazen şükürsüzlük tevekkülsüzlüktür bazen de sabırsızlık...

Peyganberimiz(s.a.v.) buyuruyor ki.

“Müminin durumu ne kadar şaşırtıcıdır, zira her işi onun için hayırdır. Bu durum sadece Mümine mahsustur. O’na menmun edeceği bir şey gelse şükreder kazanır, bir zarar dokunsa sabreder yine kazanır.”( Müslim,7692)

Ebu Turap en- Nahşebi de tevekkülün şartlarını şöyle sıralamıştır:


- Bedenin tamamen kulluğa hasredilmesi,

- Kalbin tamamen rububiyyete bağlı olması,

- Allah tarafından verilen her şeyin yeterli olacağına güvenip sukun içerisinde olmak,

-Allah’ın verdiğine şukretmek vermediğinede sabretmek.( uşeyri risalesi)


Yine İbrahim Hakkı Hazretleri de, Arif-i billah bir bakışla mütevekkil bir duruşla gerçek bir teslimiyetle Allah’a güvenmenin nasıl olması gerektiğini ne güzel ifade etmiştir:


Hak şerleri hayreyler

Zannetmeki gayreyler

Arif olan seyreyler

Görelim mevlam neyler

Neylerse güzel eyler.

Sebepler ve tevekkül


Tasavvuf büyüklerinden birisine, tevekkül nedir,? diye sorulduğunda, en anlaşılır ve etkili bir şekilde şu cevabı vermiştir:


“Tevekkül, on bin lira paran varken bir kuruş borcun olduğu zaman, o bir kuruş borcu ödemeden yani borçlu olarak ölmekten emin olmaman ve on bin lira borcun olup da bunu ödeyecek tek kuruşun olmadığı durumda da Allah tarafından senin borcunun ödeneceğinden ümit kesmemendir”


Şu alemde her şeyin bir düzen ve nizam içerisinde cereyan ettiğini görüyoruz. Ancak bu olaylar sebep ve sonuçlar çercevesinde cereyan ediyor; hiç bir olay olmasınki belli bir sebebe bağlanmasın, biz buna, Allah’ın koyduğu kanun yani sünnetüllah diyoruz. Allah koyduğu kanunlarla kendini bağlamaz çünkü o gerçek hüküm sahibidir, isterse sebepsizde yaratır herşeyi. Ancak biz, onun kanunlarrına uymakla mükellefiz, gerçek bir tevekkül sebepleri devre dışı bırakarak olmaz, yani Allah’ın emrine, kanununa muhalefet ederek O’na güvenmiş olunamaz. Tam aksine elimizden geleni yerine getirip neticesini teslimiyetle Allah’dan beklemeliyiz. Sebepleri, mutlak bir neticeye ulaşmak olarak düşünmekte başka bir hataya düşmek olur; “Ben yaptım olmadı, niye şöyle sonuçlanmadı da böyle oldu, halbuki elimden geleni yapmıştım” demek, tevekkülü tam anlamıyla özümsememekten kaynaklanır. Böyle bir anlayış sebepleri, Allah’ın kudretinin önüne geçirmek olur. Evet, sebeplerle onun kapısını vururuz, iserse açar o kapıyı isterse açmaz.


Zünnün-i Mısri şöyle buyurmuşur bununla alakalı:


Tevekkül, kendi başına tedbir almayı bırakman, kendine ait herhangi bir gücün, kuvvetin bulunduğunu içinden söküp atmandır. Doğrusu, insan içinde bulunduğun her halin, Allah tarafından görülüp bilindiği kanaatinde olmadıkça tevekküle ulaşamaz.


Tedbirsiz tevekkül olmaz


Enes b. Malikden gelen bir rivayete göre, bir adam Hz. Peygamber(s.a.v.)’in yanına gelir ve “Ey Allah’ın Peygamberi! Devemi bağlayıp ta mı yoksa serbest bırakıp ta mı Allah’a tevekkül edeyim?” diye sorar. Peygamberimizde(s.a.v.) şöyle cevap verir:


“Hayır! önce deveni bağla sonra tevekkül et.” (Tirmizi, Kıyame,60)


Peygamberimiz(s.a.v.), bizlere sözleriyle, yaşantısıyla her konuda örnek olduğu gibi tevekkül konusunda da eşi ve benzeri olmayan bir örnek olmuştur.


Onda ki Allah’a olan tevekkül derinliği, dünyayı karşısına alacak kadar büyüklükte idi; Amcası aracılığıyla, dünya da sahip olacağı her şey karşılığında, bu davasından vazgeçmesi teklifi kendisine iletildiğinde: “Ey Amcam Allah’a yemin ederim ki ayı bir elime göneşi de öteki elime verseler yinede bu davadan vazgeçmem” cevabını, korkusuzca vermiştir.


Tedbirde kusur etmez elinden geleni yaptıktan sonra işin sonucundan da son derece emin olurdu. Allah’ın bu dini tamamlayacağına, kendilerine yardım edeceğine güveni tamdı. Hz. Ebu bekirle hicret ederken müşrikleri yanıltmak için farklı yol izlemesi, sevr mağarasına saklanması, onun sebeplere ne kadar bağlı olduğunu gösterir. Hicret esnasında, sevr mağarasında saklandıkları bir zamanda müşrikler, tam mağaranın kapısına geldiklerinde mağaranın kapısını örünceklerin ağ bağladığını görüp, burada kimsenin olamayacağını zannedip, geri dönmüşlerdi. Ancak Hz. Ebu bekir bu kadar yaklaşmalarından tedirgin olduğundan peygamberimiz “korkma, gam yeme Allah bizimle beraberdir” diye onu tezkin etmiştir. Sebeplerle samimi bir tevekkül, sebepsiz dahi Allah’ın yardımına vesiledir. Sevr mağarasının kapısının bir an örüncek ağlarıyla örülmesi bunun göstergesidir. Yine peygamberimiz(s.a.v.)’in uykusundan faydalanıp bir bedevinin ağaca asılı kılıcı alıp peyganberimize hucum ederek “Benim elimden seni kim kurtaracak” dediğinde hiç tereddütsüz “Allah” diyen peygamberimiz (s.a.v.)’in bu teslimiyeti karşısında, bedevinin elinden kılıcın aniden düşmesi Allah’ın başka bir yardımıdır.


Medine şehrinin etrafını hendeklerle kazması tedbir açısından başka bir örnektir. Evet, O’nun hayatı tedbirlerle bu vesileyle Allah’ın kendisine ulaştırdığı yardımlarla doludur. Hiç bir zaman “Ben Allah’ın Resülüyüm, Allah bana, bu dinini tamamlamak için, sebepsizde yardım eder” demedi. O zaman, görev ve sorumluluğun ne anlamı olurdu. İmtihan için gönderildiğimizi nasıl izah edebilirdik.


Evet, tedbirsiz tevekkül olmaz, öncelikle insanın görevi, üzerine düşeni yerine getirmesi, iradesini saf dışı bırakmadan gayret etmesidir. Miskin miskin oturmak, hiçbir şey yapmadan Allah’dan bir şeyler beklemek asla uygun değildir. İslam böyle birşeyi kabul etmez. Gayretsiz rahmet, zahmetsiz nimet olmaz. Çalışıp çabalamadan Allah’dan bir şey beklemek, kendi işini Allah’ın yapmasını istemektir. Halbuki Allah sana bir irade vermiş, güç, kuvvet vermiş, sen isteyeceksin, filiyata dökeceksin, duanı kavli duayla tamamlayacaksın, sonucuna da razı olacaksın.


Bir insan yırtıcı bir hayvanla karşılaşsa, tedbir almadan, ben Allaha tevekkül ettim, nasıl olsa Allah beni korur diyebilir mi? Elbet isterse korur, Ancak tedbir alamayanı Allah korumaz, tohumu toprağa atacaksın, bakımını yapıp suyunu vereceksin o tohum başak verirse sebeplerini yerine getirdiğin için Allah senin duanı kabul etti demektir. Vermezse de şunu bil ki, sebepleri yerine getirmek sadece istemektir. Hastalandıysan işini yapacaksın şifa bulmak için, hastahaneye gidecek, gerekli tedaviyi yaptıracaksın, ilacını kullanıp talimatları uygulayacaksın, “şifanda hoş hastalığında” deyip sabır ve şükrünü ifa edeceksin.


Hz. Ömer, hiçbir işle meşgül olmayan, boş boş oturan bir gurubun yanından geçerken onlara soruyor:

“Sizler kimlersiniz, burada boşu boşuna niye oturuyorsunuz.” onlar:


“Biz mü tevekkilleriz” diye cevap verdiklerinde Hz. Ömer:


“Hayır sizler mütevekkiller değil hazır yiyicilersiniz, mütevekkiller, tohumu toprağa atıp sonra Allah’a tevekkül edenlerdir.”


Hayatın her alanıyla ilgili tevekkül söz konusu olduğu gibi ibadet hususundada tevekkül gereklidir. Hatta bu Allah’a güvenin en önemli göstergesidir. Nasıl ki bu dünyada çalışmadan, para kazanmak geçimini temin etmek, karnını doyurmak mümkün değilse ebedi alemi kazanmakta ibadetsiz mümkün değildir. “İnsan için kendi çalışmasından başka bir şey yoktur”(Necm,39). Ahiretin nasıl kazanılacağınıda yüce Allah bizlere göstermiştir. Hazır cennetciler olmamalıyız. Allah’a yakınlaşacak gayretlerden uzak olanlar ne yüzle O’ndan mükafat talep edecekler, rızasını umacaklar.Tevbe etmeden af talep edilmez, zekat vermeden mal temizlenmez, duası olmayanın icabeti olmaz. Merhamet etmeyene merhamet edilmez. Kısacası, ibadet sebebine yapışmadan, ibadet tohumu hayat tarlasına atmadan biz Allah’a güveniyoruz, biz mütevekkilleriz, Allah bizi affeder, O merhamet eder, atmadığımız tohumu rıza başağı şeklinde lutfeder, diyebilirmiyiz.

Öksürmeden dahi olmuyor


Şöyle bir hikaye anlatılır: vaktiyle medresede okuyan öğrencilerden biri demiş: Allah’u Teala  Kur’an’ı Kerim’inde rızıkla ilgili:


“Yeryüzünde yürüyen her canlının rızkı Allah’ın üzerinedir”(Hud,6) buyuruyor. “O zaman benim çalışmama ne gerek var, tevekkül edeyim o rızık gelir beni bulur” demiş. Arkadaşları bunun yanlış olduğunu söylüyorsalarda öğrenci yi ikna edemiyorlar. Sabah yemek için arkadaşları sıraya girip çorba alıyorlarken bu bir köşede bekliyor, sessizce. “nasıl olsa rızık beni gelir bulur” diyor. Ahçı, sıra bittiğinde, herkes yemeyini aldıktan sonra bağırıyor “yemek almayan var mı”? diye. Ancak bu öğrenci öyle sessizce bekliyor bir kenarda. Öğle yemeyi geliyor yine yemek sırası bittiğinde ahçı: aynı şekilde yemek almayan varmı diye bağırıyor. Aynı düşünceyle, güya kendisine gelecek rızkı bekleyen öğrenci bakıyorki hiçbir şey getiren yok. Ancak aç kalmıştır artık. Akşam yemeyi olduğunda. Ahçının aynı seslenişi karşısında yine aç kalacağından korkan bu öğrenci bu sefer beni fark etsin diye öksürüyor. Aşçı: “Ne öksürüyorsun yemek almadınsa tabağını al ve gelde yemek vereyim karnını doyur” dediğinde, güya mütevekkil, öğrenci hemen tabağını alıp gidip yemeyini alıyor. Kendisini gözlemleyen arkadaşlarına dönerek: “Allah rızkımızı vereceğini bildirmiş ancak öksürmeden de vermiyor.” diyor.


Evet, öksürmeden vermiyor. Öksürmekle de olmuyor. Olmayacağını herkes de biliyor ve uyarıyor, yapman gerekenler hatırlatılıyor. Bir çocuğun ağlaması karnının doyması, altının temizlenmesi, sancısının dindirilmesi için yeterli, yapacağı başka şeyi yoktur, gücü ona yeter. Merhametli annesi duyar ve ihtiyacını acilen giderir. Ancak delikanlının yapacağıyla çocuğun, ihtiyarın yapacağı bir değildir. Gücünün yettiğince terleyecek, yorulacak, elinden geleni ertelemeyeceksin. Hem ahiretini hem dünyanı yapacaksın ahirette kalacağın kadar ahirete dünyada kalacağın kadar dünyaya çalışacaksın o zaman gerçek bir tevekülle ve teslimiyetle Allaha kul olmuş olur, onun rızasına kavuşursun.


Allah bizi bize bırakmasın, rızasına nail eylesin. (Amin)

 

Müslüman’ın Öncelikleri Neler Olmalıdır?

e-Posta Yazdır PDF

Amir İbni Avf Ensari(r.a.)’ dan rivayet edildiğine göre, Rasülüllah(s.a.v.), Ebu Ubeyde İbnül Cerrah(r.a.)’ı cizye tahsildarı olarak Bahreyn’e göndermişti. Ebu Ubeyde’ cizye ve topladığı mal ile Bahreyn’den geldi. Ensar, Ebu Ubeyde’nin geldiğini duyar duymaz sabah namazını Peyganber(s.a.v.) ile kılmak için geldiler. Peygamber(s.a.v.) namazı kılıp gitmeye kalkınca önüne durdular. Rasülüllah(s.a.v.) onları bu vaziyette görünce gülümsedi ve şöyle dedi:


“Ebu Ubeyde’nin, Bahreyn’den malla geldiğini duydunuz zannediyorum” Ensarda:


“Evet, Yaresülellah” diye cevap verdiler. Bunun üzerine Peygamber Efendimiz(s.a.v.), onların şahsında, malı mülkü görüp ahireti unutanlar için şu uyarılırda bulundular:


“Sevininiz, ileride sizi sevindirecek şeyler bekleyiniz. Allah’a yemin olsun ki sizin hakkınızda korktuğum şey fakirlik değildir. Fakat, ben sizden öncekilerin önüne serildiği gibi dünyanın sizin önünüze serilmesinden, onların dünya için yarışıp, ahireti unuttukları gibi sizinde yarışa girmenizden ve bu uğurda mahv olmanızdan korkuyorum.” (Buhari Rikak, 7, Müslim, Züht, 6)


Ya biz? Hayatımızda öncelediğimiz, önce olmasını istediğimiz şeyler nelerdir acaba? Geçen günlerimizi şöyle bir düşündüğümüzde en fazla zamanımızı ve enerjimizi nerelere harcıyoruz? İki şey arasında tercih yapmamız gerektiğinde, ilk yapmak istediğimiz şey, dünyaya asıl geliş gayemizle ne kadar alakalı? İşlediğimiz bir amel, öncelikle yaptığımız, bitirdiğimiz bir iş, bize ne kazandırıyor ya da o işin kayıp ettirdikleri nelerdir? Samimi bir şekilde muhasebemizi yaptığımızda göreceğiz ki, hayatımızın tam orta yerine koyduğumuz, üç günlük dünyada bütün varlığımızla dört elle sarıldığımız, elde etmek için hiç bir fedakarlıktan kaçınmadığımız şeyler, hiç de o kadar saadetimizi ve mutluluğumuzu, mutlak manada, temin edecek şeyler değiller. Zira asli görevimizden kopuk, kulluğumuzu unutturacak meşguliyetlerin insanı huzura ve mutluluğa taşıması mümkün değildir.


Mutlu olmak herkesin aradığı, kavuşmak istediği şey. Ancak, önceliğimizin mutluluk olmasının yanında o hedefe ulaştıracak şeylerin neler olması gerektiği de çok önemli. O da şüphesiz yaratılış gayemize uygun yaşamak, tercihlerimizi hep kuran ve sünneti seniye istikanetinde kullanmaktır. Zira, mutlu olmayı islamın emrirlerinde göremeyince, gerçek huzuru dünyadan ibaret sanınca, inandığımız hakikatlerden uzak bir yaşam hüsrana uğramamıza sebep oluyor. Bulmak istediğimiz şeyi yanlış yerlerde arama hatasına düşüyoruz. Mutlu olmayı hep bir adım ötede görüyor, oraya ulaştığımızda daha başka ötelere dikiyoruz gözümüzü. Bu, çölde susuzluğumuzu gidermek için serabı su zannetmeye benziyor. Ancak her seferinde sonuç hüsan oluyor. Hayallerle avunduğumuz yolun sonu koskocaman bir pişmanlıktır. O pişmanlığın da bize hiç faydası yoktur. Zira yol bitmiş, ömür son bulmuştur.


Dünyevi Meşguliyetlerimiz Asli Görevlemizin Önüne Geçmemeli


Yüce Rabbimiz, bir müminin hayatta önceliğinin ne olması gerektiğini, geçici olan şeylerin asli görevleri nasılda perdeleyeceğini bizlere bildirerek uyarıyor:


“Ey iman edenler, mallarınız ve canlarınız sizi Allah’ı anmaktan alıkoymasın. Kim bunları yaparsa işde hüsrana uğrayanlar bunlardır.”(Münafikun,9)


Husrana uğramamak, zarar etmemek için dünya ve dünyaya ait olan şeylerin çekiçi cazibesine aldanmamalı. Asıl olanın ahiret hayatı olduğu bilinciyle yaşamalıyız. Yüce Allah, bu hakikatı görmemiz, bu gerçekleri bilmemiz ve saadete ermemiz için, başka bir ayeti kerimeyle yine bizleri uyarıyor:


“Bu dünya hayatı eğlence ve oyundan başka bir şey değildir. Ahiret yurdu ise işde asıl hayat odur. Keşke bu gerçeği tüm insanlar bilselerdi.”(Ankebut, 64)


Bu ayette, dünya hayatının oyun ve eylenceye benzetilmesiyle, nice hikmetler ve nükteler saklıdır. Oyun ve eylence geçici şeylerdir. Bir anlık heves gelip geçer. Ne, gerçek hayatın aslı oyun ne de insanın yaratılış gayesi eğlenmektir.

Çocukların halini bir düşünün: Oynamak için özene bezene topraktan dağlar, yollar; çamurdan çanak çömlekler yaparlar. Oyunda ki herkese rol biçer, baba evlat gibi eş dost patron işçi gibi ciddiyet içerisinde oynarlar. Akşam olduğunda, gece karanlığı çöktüğünde; evden çağrıldıklarında yaptıkları her şeyi bir tekmeyle yıkar, gerçek hayata, asıl olana, evlerine dönerler. Bizde ebedi değiliz. Belki, biçilen rolerimizi oynuyoruz. oyunlar içerisinde nice imtihanlara muhatap oluyoruz. Çünkü oyun asıl değil, roller gerçek değil. Bu dünyadan çağrıldığımızda gideceğiz. Çocuklarınkinden tek farkla; ne zaman çarılacağımızı, ne zaman göz kapaklarımız kapanıp güneşimizin batacağını, karanlığın bizi sarmalayacağını bilemiyoruz.


Evet, bilemediler insanlar önceliklerini. Aldandılar. Asıl hayatlarını düşünmek yerine dünyalarını gaye haline getirdiler. Malk mülk, makam mevki, evladı iyal gözlerini kör etti insanların. Bizler hakkında peyganberimiz(s.a.v.)’in korktuğuda zaten bu değilmi ki. buyuruyorlarki:


“Benden sonra, size dünya nimetlerinin ve güzelliklerinin açılmasından ve onlara gönlünüzü kaptıracağınızdan korkuyorum.” (Buhari, Zekat,47)


Yaşadığımız şu karanlık dünyada şöyle bir sorsanız insanlara: “Hayatta en fazla arzuladığınız, elde etmek istediğiniz nelerdir” diye. Cevaplar, her zaman duymaya alıştığımız şeylerdir mutlaka: İyi bir iş sahibi olmak, hayırlısıyla emekli olup bir ev almak, okulu bitirip devletin kolunda bir yer işgal etmek, çocuklarımı iyi bir yerde görmek, vb...


Ancak bunların içerisinde, ‘Rabbım’a iyi bir kul olmak, hayır sever salih bir mümin, abid bir müslüman, müttaki, müvahhit bir insan olmak’ yoktur maalesef. Onun için kayıp ediyor, mutlu olamıyoruz. ‘Daha gençtir’ diyor, çocuklarımızın ibadetsizliklerine göz yumuyoruz. Yaşken eğip islama göre şekil veremediğiniz evlatlarımız büyüdüklerinde de Allah ve Peygmber sevgisini kalplerine yerleştirmede zorlanıyoruz. Çok ısrarcı olduğunuzda kuru bir ağaç misali hem kırıyor, hemde kırılıyoruz. Acaba, nerede hata yaptım diyerek kendi kendinize hayıflanıyoruz. 


Çocuklarınızı evlendirirken, eş seçerken araştırdığınız şey onların ahlakı seviyeleri olmuyor. Talip olduğunuz kız ve erkeğin dini diyaneti önceliğiniz de bulunmuyor. ‘Dünyevi şeyleri varmı’? diyor, maaşını, evini arabasını soruyorsunuz. Evlendikten üç döt ay sonra boşanmak için mahkemeye başvuruyorlar. huzursuz oluyor, evlatlarınızı da huzursuz ediyorsunuz. Halbuki yüce Rasül(s.a.v.) bizleri böyle bir pişmanlık yaşamamak için uyarıyor: 


“Çocuğunuza bırakacağınız ‘en güzel miras’ onu hem dünya hemde ahiret mutluluğuna eriştirecek bir terbiyedir”( Tirmizi) 


Yüce Allah’ın “Ben cinleri ve insanları ancak bana ibadet etsinler diye yarattım.”(Zariyat, 56) buyruğunda ifade ettiği gibi başı boş olarak bu dünyaya gönderilmedik. O, bizleri eşrefi mahluk olarak yaratıp her şeyi bizim hizmetimize verirken (bkz. Isra,70) asıl vazifemiz olan, yer yüzünün imar ve ıslahı için halife olara tayin etti. İşte asıl olan budur, gerisi gayeye ulaştırabilecek kadar değerlidir. Hiçbir vesile, hiçbir şart ve ortamda gayenin önüne geçme hususunda öncelikli olamamalı.

Hayatın idamesi için yemek içmek zaruridir. Bunun için de çalışıp çabalamak gerek, iş meslek sahibi olmak gerek. Bu zaten, hakkın rızasına dönük olduğu muddetçe İslam’ın emridir. Hayır hasenat yapmak için zenginde olmalı. Güzel bir ev, iyi bir iş, salih bir eş, evliliğin meyvesi olan çocuk sahibi olmakta gereklidir. Çocukların geleceği açısından fedakarlıklarda bulunmakta da anne babanın vazifelerindendir.


Ancak bizim burada anlatmak istediğimiz, Bunları, asıl gayeye ulaştıracak vesileler olarak görmeden, hak rızasını gözetmeden, nefsani duygu ve düşünceler şeklinde istemek. Bunları isterken, asıl olan ibadet ve itaatten feragat etmemek. Öncelediğimiz dünyevi isteklerimizi yaratılış gayemizin önüne getirip, ömrümüzü bir hiç uğruna feda etmemektir.


Bir düşünelim! bir öğretmenin talebelerini eğitmek ve onlara bildiklerini aktarmaktan başka, önceliyi ne olabilir? Mühendis, asıl meşguliyeti, plan proje cizmek iken, “o işi yapamam” vaktim yok diyebilir mi? Bir doktorun, bütün ömrünü hastalarını muayene etmekten alıkoyan önceliği ne kadar akıllıcadır?


Evet, bu dünyada nasıl bir meşguliyetimiz olursa olsun her zaman görevler üstü bir görevimizin olduğunu, Allah’a karşı yerine getirmemiz gerek ağır sorumluluklar içerisinde bulunduğumuzu asla unutmamalıyız. Ne iş yaparsak yapalım önceliğimiz hakkın rızası olmalı. Bir işin doğruluğunu ve yanlışlığını İslam’ın emir ve yasaklarına, kural ve kiriterlerine göre değerlendirmeliyiz. Bu bağlamda ibadetlerimizin önünde asla daha önemli ve daha öncelikli şeylerimiz olamaz/olmamalıdır da. Böyle bir şuur içerisinde olmak hem bu dünya hemde ahiret saadetimizin olmazsa olmaz şartıdır.


İbadetler Asıl ve Hayati Önceliklerimizdir.


Örnek olarak, namaz kılmamanın sebebi sorulduğunda, ‘Hiç vakit bulamıyorum, işlerim çok yoğun, zaman olmuyor’. dediğimizde ilk önce neyi değerli görmüş oluyoruz bir düşünelim! Ya da namaz vaktini pek önemsemediğğimiz bir zamanda, o vakit gelip geçtiğinde ‘Eyvah daha geçmiş namazımı kılmadım -fazla ızdırapta duymadan- neyse kaza ederiz diyerek ibadeti boş kalındığında, bütün meşguliyetler durulduğuna kılınacak hatırlanacak şeyler olarak mı görüyoruz? Müslüman namazlarını tali şeyler olarak gördüğü andan itibaren kayıp etmiş demektir. Namaz boş adam işi değil, mümin olan adam işidir. Dinin direğini dikmeden, din ikame edilmez. Bu, ‘bir binanın duvarlarını çatısını yapayım da, boyasını cilasını vurayım da nasıl olsa sonra kolonlarını dikerim’ demekten farksızdır.


İnsan işini namaz vakitlerine göre ayarlamalı. Her meşguliyet, ibadetlerin etrafında şekillenmeli. Bir iş teklif edilirken, randevu verilirken, alınırken o vaktin ibadet zamanına denk gelmemesine dikkat etmeli, ‘o vakit namaz vakti, Rabbım’la randevu zamanı’ diyerek neyi öncelediğimizi göstermak süretiyle müslüman kimliğimizin gereğini yapmalıyız.


Müminle kafir arasındaki fark namazdır. Farkımızı, namazı hayatımızın orta yerine koyarak göstermeliyiz. Malınızın içerisine karışmışsa fakirin hakkı yani zekat verebilecek seviyeye gelmiş, öyle bir zamana erişmişseniz halal malınızı haram hale sokarak ne kadar dürüst bir hayat sürebilir, diğer ibadetlerden feyiz ve bereket umabilirsiniz. Düşen birisini yerden tutup kaldırma fırsatınız varken o ızdıraplar ve iniltiler arasında kulaklarınız, imdat çığlıklarıyla yankılanırken başka önceliklerin bahaneleriyle nereye kadar kaçabilirsiniz.


Rütin hayatınız devam ediyor; her sabah işe gidiyor, akşamleyin dönüyorsunuz. Alış veriş yapıyor, eş dost ziyaretine devam ediyorsunuz. Öğreciyseniz, amirseniz, memursanız, patron veya işçiyseniz azda olsa bazı farklılıklarla yine devam ediyorsunuz, öyle veya böyle, hayatı yaşamaya. Ancak bir sabah kalktığınızda sizin ya da yan komşunuzun evinin yandığını görürseniz. ‘Şimdi onunla uğraşamam, benim daha önemli işlerim, randevularım var, onu sonra hallerderim’ diyebilir misiniz? Aynen bunun gibi bugün maneviyatımız adeta tutuşmuş yanıyor, canlarımız kardeşlerimiz yanıyor. İmanımıza her taraftan saldırılıyor. Amellerimiz boşa çıkarılıyor. ‘Ben ilk önce kendimi düşünürüm’ diyebilir misiniz?


Bir kardeşinizle karşılaştığınızda tebessüm etmeniz sadaka sayılmış, eksikiğinde onun gönlünü kırmak söz konusu olacağından. Bir merhaba gereklidir o an. Selam paroladır, müminin müminle ünsiyet peyda etmesinde. Bunların önüne geçirebilezceğiniz daha kazançlı öncelikleriniz ne olabilir?


Bir insan olarak acziyetimizin ertelenmediği, fakirliğimizin hissedilmediği, muhtaçlığımızın üzerimizden düşmediği, bizim bize yetmediğimiz bir hayatla imtihan edilirken bizi bizden daha iyi bilen, bizi, bir annenin evladından daha çok seven, hazinesi sonsuz olan Rabbimiz’e dönmeyerek, dualarımızla ondan istemeyi başka zamanlara nasıl erteleyeceksiniz. Tevbe pişmanlıktır, hatanızdan döneceğiniz yerde daha sonra nasıl olsa pişman olurum diyebilirmisiniz? Hem pişman olmaya vaktinizin olacağını nereden garanti edebilirsiniz. Sabır müminin en büyük silahıdır, insanın düştüğü yerden kendisine uzanan rahmandan bir eldir. ısdırap ve sıkıntılar içerisinde kıvranırken başka bir zaman sarılırım o ipe diyebilirmisiniz. Daha nice şeyler vardır ki ertelenmesi asla söz konusu olmayacak kadar ali şeyler, hayati önem taşıyan hasletlerdir.


İnsan İbadetlerle

Ruhunu Doyurmalı


Evet, nasılki vucudumuzun gıdaya ihtiyacı varsa ruhumuzunda olmazsa olmaz ihtiyaçları vardır. Yemek yemeyi unutmadığımız gibi ibadet etmeyide unutmamalıyız. Su, hava hayatın devamı için ne kadar zarüriyse ibadet ve itaatte ruhumuz için en az onlar kadar önemlidir.


İnsan, bir hayvanın hayatı gibi bir hayat süremez. Hayvanatın öncelikleri sadece karınlarını doyurup hayatlarını devam ettirmektir. Bu nedenle hataları edepsizlikleri, ahlaksızlıkları nedeniyle hayvanların yadırgandığına, kınandığına şahit olmadım. Ancak, insan akıl sahibi bir mahluktur. Adeta bir alemi içerisinde barındırır. Rabbının sevgisinin içerisine sığdığı bir kalbe sahiptir. Duyguları vardır. Her şey onu tatmin etmez. Onun ruhunu ibadetten başka hiç bir şey doyurmaz. Öyleyse insan, ibadeti, Allah’a kulluğu ertelememeli. Ruhunu ölüme mahküm etmemeli, gönlünü başka şeylere döndürmemeli. Ertelenen her ibadet, gerilere itilen her güzel davranış ruhun sıhhatına vurulan bir darbe, güçten kuvvetten düşmesine sebep olan çok ciddi amillerdir.


Nelere Üzülüyor,

Nelere Seviniyoruz?


Hissiyat sahibiyle duyarsız; facirle müminin karşılaştırmasını yapan Fahri kainat Efendimiz(s.a.v.) buyuruyorlar ki:


“Mümin, günahları sanki dibine oturup ta üzerine düşeceğini sandığı bir dağ gibi görür, Facir ise günahlarını burnuna konan bir sinek gibi görür.” (Tirmizi,Kıyame,49)


Evet insan, değer verdiği neyse ilgisi neyin üzerinde yoğunlaşmışsa o şeylere karşı hassas davranır. Her insan yaptığı işe, tercih ettiği mesleye alaka duyar. Bildikleri, yaptıkları ya da yapacakları dikkatini çeker. ‘Korktuğundan’ çekinir, ‘umduğundan’ ümitvar olur. Neye değer veriyorsa ona kavuşmak, ona ulaşmak en öncelikli işi olur.


Müslümanın önceliği madem rızai ilahiye ulaşmak, Rabbı’nın cemaliyle buluşmak, Resülünün muhabbetiyle yoğrulup onun sünnetiyle bütünleşmek, dünyaya değil ahirete talip olmak, zevale değil bekaya yatırım yapmak, cehennem den uzaklaşıp cennete kucak açmak günahlarla fıtratını kirlemekten korkup sevaplarla heybesini doldurmak, zulumden kaçıp adaletle hükmetmek, bencillik hastalığından kurtulup diğargam dermanıyla buluşmak, zulüm karanlığından kaçıp merhamet limanına sığanmak olmalı, o zaman hassasiyetleri de bu istikamette şekillenmeli, bu minval üzerinde yol almalı. Müslüman insani melekelerini buralardan gelen uyarılara, sinyallare açık ve faal bir halde bulundurmalı. Yoksa duyarsız, anlayışsız bir insan neyin değerli neyin değersiz olduğunu bilemez. Ne ile üzüleceğini ne ile sevineceğini anlayamadığında da hayatını nice anlamsız ve değersiz şeyler uğruna heba eder. Paranın kulu, dünyanın kölesi, makam mevkinin deli divanesi olur.


Kainatın Efendisi bu hususta bir ölçü veriyor, ortaya bir muhasebe kriteri koyuyor ve buyuruyor ki:


“Seni iyi amellerin sevindirir, kötü amellerin üzerse sen Müminsin”(Ahmet)


Düşünün! Üzüntülü bir şekilde bir kenarda oturan hatta göz yaşları döken birisine rastlasanız, yanına yaklaşıp kendisine bu kadar kederlenmesinin sebebini sorsanız, aldığınız cevap alışa geldiğiniz cevaplardan pek farklı olmazdı her halde. Ya ağır bir hastası vardır, ödemekte zorlandığı borcu söz konusudur, ailesiyle huzursuzluk yaşamaktadır ya da en sevdiği yakınını kayıp etmiştir vb. vb... Elbette ki bunlar da üzülme sebepleridir. Ancak, bu kadar üzülmemize sebep olan bu gibi şeylere rağmen ya ahittretimiz adına ne kadar üzülüyorüz? Benim vurgulamak istediğim bu. Ahireti dert ediniyormuyuz. Yarın huzuru mahşerde yüce Allah’ın bizi her şeyden hesaba çekeceği halde kendimizi oraya hazırlıyormuyuz? Mesela, bir vakit geçirdiğimiz namaz için hiç ağladığımız oldu mu? Cemaate yetişemeyip kayıp etmenin ısdırabını ruhunda hissedip, bir köşeye çekilip, “Bu günde kayıp ettim, fırsatı kaçırdım” deyip, derin derin düşünenlere rasladınız mı? Rabbim, ihtiyaçlı birisini kapısına gönderdiği halde onu geri çeviren birisinin “Ah, ben ne yaptım” dediğine de az rastladığınız olmuştur herhalde. Bir insana, haksızlık etmiş olmanın vepalini nasıl öderim diye düşünebilmek kaç kişiye nasip olur? Zekatını vermediğinde, orucunu tutmadığında, komşusunu görüp gözetmediğinde, müslümanların derdiyle dertlenmediğinde, anne babasının duasını alamadığında, onlara karşı sorumluluklarını yerine getirmediğinde, ısdırap duyup haksızlık ettiklerinin kapısına dayanıp helallik istemek, Rabın’ın kapısına vararak başını secdeye çivileyip göz yaşlarıyla af dilemek, dua etmek kaç kişiye nasip olur.


İşte müslümanın kimliği, kırmızı çizgileri, hasssasiyetleri böyle bir derinlikte olmalı.


Bizlere çok yakın olan Rabbımız’a yaklaşmak, onun yakın olduklarına yakınlık sağlamakla, onun razı olduğuna razı olmakla, onun nehyettiğinden ateşten kaçar gibi kaçmakla, onun öncelediğini öncelemekle mümkündür. İnsanın niyeti neyse kavuşacağı şey de başkaSı değildir. Hayatınızda öncelediğiniz, öne aldığınız ibadetler kadar Allah’ın öncelediği insan haline gelebilirsiniz. Merhameti celbetmek, affa mazhar olmak, salih bir kul olmak, ancak müslüman olarak önceliklerimizi pratiğe döktüğümüzde mümkündür. Unutmayalım!


Selam ve dua ile...

 

Amansız Düşman Nefis Ve Onun Terbiyesi

e-Posta Yazdır PDF

Allah (c.c.) üç çeşit canlı türü yaratmıştır: Melekler, akılla donatıldığı halde kendilerine nefis verilmemiştir. Azgın istek ve arzuları yoktur. Her daim Allah’a ibadet ve itaat halindedirler. Hayvanlara da nefis, azgın istek ve arzular verildiği halde akıl ihsan edilmemiştir. İnsanlar ise hem akılla donatılmış, hem de nefis ve şeytan musallat kılınmıştır. Deniyor ki: İnsan aklını kullanıp nefsin istek ve telkinlerine kulak vermese, nefsini aklın iradesine bağlar, hakkın rızasına ayarlarsa bu yolda mücadele edip başarıya ulaşırsa, meleklerden üstün duruma gelir. Şayet akıl denen ulvi bir nimeti, nefis denen süfli bir düşmanın esaretine sokar, onun peşinden sürüklerse de hayvanlardan da daha aşağı duruma düşer. Zaten insanın imtihanı akılla nefis arasında cereyan etmiyor mu ki?

Nefis, hayra mani, akla zıttır. Aklın dediğini kabul etmez. Aklın ölçüsüyle ölçülmez, mantığın terazisinde tartılmaz, kendi başına buyruk hareket eder. Nefis şerrin sembolü mürüvvet perdesinin yırtılmasının baş amilidir. Akıl, eşrefi mahluk olmanın, Allah (c.c.) tarafından muhatap kabul edilmenin, hilafet cübbesi giydirilmenin, yetki ve sorumluluk sahibi kabul edilebilmenin sebebidir.  

Şimdi böyle insani bir melekeyi, hayvani sıfatın emrine verdiğinizde, boyun bükülecek, ibadet ve itaat edilecek Allah’a, onun emirlerine kapıları kapatıp, Allah’ın hakkı olan kulluğu nefsinize yaparak, onu mabud edinmiş olmaz mısınız?

Abdullah İbni Abbas böyle bir gafletin girdabında olanları kastederek diyor ki:  “Nefis Allahtan başka tapılan ilahtır.” 

Yüce Allah’ta Kuran-ı Keriminde:

“Habibim o nefsin arzusunu kendine ilah edineni gördün mü?”(Casiye,23) diye buyurarak nefise uymanın insanı nasıl tehlikelere sürükleyeceğine dikkatleri çekmiştir.

Birçok ayet-i kerimede akletmeyi aklı kullanmayı, onun yol göstericiliğine başvurmayı onunla hakka, hakikata ulaşmayı emir buyuruyor yüce yaradan. Çünkü Akıllı olmak bunu gerektiriyor. Bu da nefisle mücadeleyi şart koşmaktadır. Çünkü nefis insanın aklına galebe çalarsa, akıl işlevini yapamaz.

İmtihanda başarılı olmak, yüklendiğimiz görev ve sorumluluğun gereğini yerine getirmek, Kalu beladaki verdiğimiz sözümüzün arkasında olabilmek, kelime-i şehadetle kabullendiğimiz teslimiyetin gereklerini uygulamak, nefsimizle amansız bir şekilde mücadele etmekle mümkündür. Nefisle mücadele hayatımızın en zor mücadelesidir, bedel isteyen fedakarlık, kararlılık, samimiyet, ihlas gerektiren bir mücadeledir.

Peygamberimiz (s.a.v.)  ashabıyla bir gazadan dönerken buyurdular ki: “Küçük cihattan(cihad-ı asğard) büyük cihada(cihad-ı ekber) döndük” Ashabı Güzin efendilerimiz: Ya resülallah çok zorlu bir mücadeleden döndüğümüzü zannediyorduk bize büyük cihadın ne olduğunu haber verirmisiniz?”

Peygamberimiz (s.a.v.) bunun üzerine buyurdular ki:

“Büyük cihat nefisle yapılan cihattır”(Acluni,1.422;Beyhaki.297)

Sahabiler bundan sonra, kafirlerle yaptıkları cihattan döndüklerinde: “Küçük cihattan, büyük cihada döndük” derlerdi birbirlerine.

Evet, bir düşünelim! Öyle değilmi ki:  Ordularıyla kıtalar fethetmiş, nice surları yıkmış, dağları aşmış, vadileri geçmiş olduğu halde kendini aşamamış, nefsinin tuzaklarına düşmüş, onun istek ve arzularında boğulmuş insanları.

Düşünün!  Milyonlarca kitlelere hükmetmiş, onları emrinin altında istedikleri gibi evirip çeviren ancak kendi nefislerine söz geçiremeyen ne kadar çok insanın olduğunu.

Düşünün –sözüm ona- hürriyet adına ömrünü verip, hürriyete kavuştuğunu zannedip, nefislerinin pranga ve zincirlerinden kendini bir türlü kurtaramayanları... Namazında niyazında olup eli cebine gitmeyenleri... Defaatle hacca gidip bir fakirin kapısına varmaya gücü ve takati olmayanları. Elinden tespihi düşürmeyip o elle bir düşeni kaldırmak için yerinden dahi kımıldamayanları. Gözlerini yumup tefekkür görüntüsüyle takva ehli olduğunu gösterip nefislerine hafifden dokunulduğunda hemen parlayıverenleri. 

Düşünün! İlim yüklü alim ünvanlıyla, göğüslerini gere gere, başlarını dikerek, salına salına yürüyenleri. İlmini riya ve kibirlenmenin sebebi bilip, nefsinin dediğinin dışına çıkmayan hammalları.

Demek ki, burada sayamayacağımız kadar birçok örnekle de görüle bileceği gibi nefis öyle umursanmayacak, ihmal edilecek, hafife alınacak, bir düşman değildir. Zira o, ayet-i kerimenin ifadesiyle, daima kötülüğü emreder. O bizi içten içe yıkan bizden biri gibi hareket eden, insana kendi istek ve arzularıyla hükmeden acımasız bir düşmandır. 

Peygamberimiz (s.a.v.) bir hadis-i şerifide bunu ifade babından:

“Senin en şiddetli düşmanın iki yanının(kaburgalarının) arasında bulunan nefsindir”(ihya terceme,c.6,s. 10) buyuruyor.

Zahiri düşmanla(görünen) mücadele etmek daha kolaydır. Ona karşı tedbir alma hususun da kusur etmezsin. Ancak nefis görünmeyen düşman olduğundan nerede nasıl davranacağı, çoğu zaman kestirilemez, bir anlık gafletle hemen tuzağına düşebilirsin. Zahiri düşmanla ara sıra mücadele ederken nefsinle her an mücadele içerisinde olmanız gerekir. Basit görünen bir ihmalkârlıkla bütün kazanımlarını kayıp eder, belki çıktığın zirvelerden alaşağı edilirsin. 

Savaş esnasında öldürülürsen derecelerin en yükseğine; şehitlik makamına kavuşursun. Hayatta kalırsan, gazilik unvanına layık görülür,  mükâfata nail olursun, Ancak nefsinden kurtulmak mümkün değildir. Mağlup olursan da cehenneme sürüklenirsen.

Kul ile Allah (c.c.) arasında en büyük perde nefistir. Daldığın heva ve heves, seni Allah (c.c.) tan gafil yaşamaya sevk eder. Gözlerin göremeyince, kulakların duyamayınca hakikati. Kalbin mutmain olamayınca kulluğunu bilemez, yaratılış gayeni düşünemezsin. Dünyayı oyun ve eğlenceden ibaret sanırsın. Hayatı yemek, içmek, alabildiğine pervasızca ölçüsüzce, kuralsızca yaşar, kendini ağır bir azaba müstahak hale getirmiş olursun.

Yüce Allah (c.c.) Davut aleyhisselamın şahsında bütün insanları uyararak şöyle buyuruyor:

“Ey Davut biz seni halife yaptık. Onun için insanlar arasında adaletle hükmet, nefsin isteklerine uyma, sonra seni Allah yolundan saptırır. Kuşkusuz Allah yolundan sapanlara, hesap verme gününü unutmaları yüzünden çok ağır bir azap vardır.ç”(Sad,26)

Onun içindir ki Yüce Resul(s.a.v.):

“Yarap göz açıp kapayıncaya kadar da olsa beni nefsimle baş başa bırakma”(Bezzar)

“Yarap bana doğru yolunu ilham et ve nefsimin fenalığından koru”(El camiu’s Sağır c.1,s.58) diye dua dua yalvarmıştır.

Arif-i billah olan büyüklerimiz nefisle ilgili şöyle demişlerdir:

“Nefsi deve kuşu gibi anla. Ne yük çeker ne de havada uçar. Huzura alsan “uç” desen  “deveyim” der. Sırtına yük koyup “taşı” desen. “kuşum” der. Nefsin rengi zehirli otun rengi gibidir.  Gönlü çeker( yemyeşildir) fakat tadı acı ve kokusu fenadır. Taata davet etsen gevşeklik gösterir lakin maiyete ( isyana) acele eder”


Lokman Hekim’de Oğluna:


Ey oğlum! Seni ilk sakındıracak olduğum şey nefsindir. Çünkü her nefsin bir hevası ve şehevi isteği vardır. Eğer nefse şehevi isteğini verirsen azar ve ondan başkasını talep eder. Çünkü çakmak taşında ateş gizli olduğu gibi şehevi isteklerde kalpte gizlidir. Çakılırsa ateş çıkar, çakılmazsa ateş gizli kalır” nasihatte bulunmuştur

Kasideii Bürde, Şairi İmam Bubusiri Hazretleri ne de güzel benzetmeyle anlatmış nefisi:

“Nefis tıpkı süt emen çocuğa benzer, onu kendi haline bırakıp duur demesen seni emerde emer ancak onu sütten kesersen hemen vazgeçiverir”.

Evet, kardeşim şunu unutma! Nefsini tek memnun eden şey vardır oda seni Allah’ın yolundan alıkoymak, onun gazabına müstehak hale getirmek. Sen ona ancak Allah’ın emrine boyun bükmesini sağlayarak iyilik etmiş olursun. Her davranışın da gizlilik saklı olan nefis. Seni yine senin zaaf noktalarınla alt eder. Önüne, koyduğu şeylerin güzelliğine aldanırsın faydalı zannedersin ancak dışı güzel olan o şeylerin içi zehir, sonu ölümdür. Bu ölüm dinin, insanlığının ölümüdür. Onun içindir ki o yolları biran öce kapatmalı ona hareket alanı tanımamalısın. Bir davranışın,  hoşuna giden tarafına, güzel olan yüzüne değil, seni götüreceği neticesine bakmalısın. Nice meşakkatlerle kat ettiğin yollar vardır ki, seni saadet yurduna çıkarır. Nice düz, engelsiz yollarda vardır ki sonu uçurumdur, tehlikelerle doludur. Sen yolun güzelliğine değil götürdüğü yere talipsin unutma!

Peygamberimiz (s.a.v.) bunu, rızanın neticesi, olan cenneti anlatırken ne kadarda güzel ifade ediyor:

“Nefsin arzu etmediği şeyler cennetin etrafını, nefsin arzu ettiği şeyler cehennemin etrafını etrafını çevrelemiştir”(Buhari,Tecrid-i Sarih.2035)

Abdulkadir Geylani hazretleride:

“Nefsinizi semirtmeyiniz zira sizi yer. Bu tıpkı yırtıcı bir köpek alarak onu besleyen, büyüten, semirten kişinin haline benzer ki bir gün azgın o köpek onunla yalnız kaldığı bir yerde onu yer.

Nefsin yularını bırakmayınız. Bıçaklarını bileyiniz, zira sizi ölüm vadisine atar ve aldatır. Onun yemini kesiniz, kendisini şehevi heveslerine salıvermeyiniz.(Sohbetler, s136)diye uyarmıştır.

Evet, kardeşim, nefsinle heran hesaplaşmalısın. Bir babanın asi bir evladı terbiye etmek için her günün sonunda onu karşısına oturtup yaptıklarının, ettiklerinin teker teker hesabını sorduğu gibi, sende nefsini hesaba çekmelisin. Hata ve kusurlarına asla göz yummamalısın, bir hata ve kusur neticesinde gevşeklik gösterirsen onu cesaretlendirmiş olursun. Cesaretlendiği yerde hemen cesaretini kıracak amellerde bulunmalısın. Mücadelede hep ilerde olmalısın bir sonraki günün bir önceki günden gerilerde olmamalı. Onun elini kolunu bağlamalı ibadet ve itaatle adeta bir mum gibi eritmeli sonra hakkın istediği şekli vermelisin.

Şüpheli şey yemişse de onu aç bırakmalı, harama gözünü kaydırmışsa, hep helale bakarak tefekküre dalarak saptığı yoldan istikamete sokmalı ellerini harama uzattıysa, o ellerle düşen birisini kaldırmanın telaşına girmeli, sadakalarla muhtaçlara el uzatmalı. Bakın! Hz Ömer her gün için defter tutar o günün sonunda yapıp ettiklerinden hesaba çekerdi nefsini. Yine bir vakit namazı cemaatle kılamadığından hurma bahçesini Allah (c.c.) yolunda sadaka olarak verdi nefsine misilleme olsun diye. “Abidlerden biri, eliyle bir kadına dokundu, nefsine ceza vermek için yanıncaya kadar elini ateşin üzerinde tuttu.” İbni Kezitider ki: “bir gece ihtilam oldum gusletmeye kalkarken nefsim tembellik etti,“Hava soğuk hasta olursan sabret yarın hamama gidersin” dedi. Ondan sonra nefsime muhalefet olsun diye entariyle gusletmeye yemin ettim ve öylede yaptım. Allah’u tealanın emrinde gevşeklik yapanın cezası budur dedim”.(Kimyaı Saadet, s.700, İmam Gazali). Evet, Allah’ın salih kullarının hayatlarına baktığımız zaman bu örneklerle dolu olduğunu görürüz.

Bize düşen bu mücadelede onların tuttuğu yolu tutmak, bu tehlikelerle dolu yolda onların eteğinden tutup, selamete kavuşmak, kulluğun tadını ve lezzetini almaktır.

Nefis terbiyesinde nefisin basamaklarını teker teker geçip, Allah’a ulaşmada en önemli yöntemlerden olan; tasavvufta da kaide olarak kabul edilen; az yemek, az uyumak ve az konuşmaktır. Birde bunlara halktan belli bir süre uzak kalmak anlamında olan halvet ve çileyi katanlarda vardır.

Şeytan insanı yoldan çıkarmak için insanın nefsani arzu ve isteklerini kullanır. O zaaf noktalardan yol bulup insanları istikametten alır, Allah’tan uzaklaştırır. Peygamberimiz(s.a.v) bu hususta bizleri uyararak buyuruyor ki:

“Şeytan insanın kan damarları yolu ile dolaşır zira siz onun yolunu açlıkla daraltın” kıyamet günü Allah’ a en yakın olanınız  dünyada en fazla aç ve susuz kalanlardır” (Kalplerin Keşfi,s.15) Zira mide aşırı arzu ve isteklerin kaynağıdır. O kaynağı beslemek nefsin azgın ve isteklerine açık hale gelmektir”.

Hz. Adem’le, Havva’nın saadet yurdu cennetten kovulmalarına sebep olan yasaklanmış meyve den yemeleri değilmidir.

Yine İbni Attar derki;  “Nefsi ancak dört şey terbiye eder. Bunları söyleyeyim de hatırında tut ey aziz, bunlardan biri sukut bıçağı. İkincisi açlık kılıcı, üçüncüsü tenha yerlerde ibadet ve tefekküre dalmak, dördüncüsünde gece uykusunu terk etmektir. Herkim bu dört silahla silahlanmazsa o insan felah bulamaz.” Çünkü az uyku irade kararlılığı sağlar, az konuşmak birçok belaları önler, canlıları incitmemek insanın amacına ulaşmasını kolaylaştırır. Az uyku nefsin azgın arzularını öldürür. Çok yemek kalbi katılaştırır nurunu giderir hikmetin nuru açlıkla bağdaşır, oburluk ulu Allahtan uzaklaştırır”(kalplerin keşfi,27, İmam Gazali) tenha yerlerde ibadet ve tefekkürde bulunmak insanın nefsinin iniş çıkışlarını frenler mücadelesinde kolaylık sağlar. 

Evet, nefsin aşırı arzuları nice sultanları köle, sabırsa nice köleleri melik makamına yükseltti. Hz. Yusuf, önüne serilen bin bir türlü nefsin telkin ve kandırmaları karşısında sabretti, mısırın meliki oldu. Züleyha ise nefsine mağlup olup zavallı, düşkün, mahrum, zelil duruma düştü.

Nefis insanın aslında bizzat benliğidir, kendisidir, hep kendini düşünür hırsla inatla öfkeyle kendi istek ve arzuları için her yolu meşru sayar. Çeşitli bahanelerin arkasına saklanır. Başkalarını asla düşünmez, bencillik eder, riya ve kibirle hareket eder, hakikatleri duymamazlığa, görmemezliğe gelir. Yani en büyük engel insanın kendisidir, kendi nefsidir. Ne zamanki kendini ortadan kaldırır, kendini aşar -şöylede ifade edebiliriz- nefsini terbiye eder o zaman hakla buluşur hakikatle tanışır.

İmam Şibliye bu mertebeye nasıl ulaştığı sorulduğunda “bir köpeğin kılavuzluğu sayesinde” cevabını vermiş. Ve devam etmiş: “Bir köpeği suyun kenarında bitkin, yorgun bir halde gördüm. Su içmek için suya eğildiğinde sudaki akisini görünce gördüğüm başkası diye korkup geri çekiliyor. Sonra susuzluktan öyle bir hale geldi ki, bir an korkularını yenip hemen suya dalı verdi, artık suda gördüğü köpek kayıp olmuştu. Köpeki kendisi ile arzusu arasındaki engelin yine kendisi olduğunu anladı. Benim engelimde yine benim olduğunu anladım, onu alt ettiğimde Rabbımla buluştum”

Bir ayet-i kerimede yüce Allah (c.c.) buyuruyor ki:

“Kim nefsinin nefsinin bencilliğinden korunmayı başarırsa, işte kurtuluşa erecek onlardır”(Haşr,9)

Evet ya biz! hayatı huzurla yaşamaya, mutlu olmaya, nefsimizin esaretinden kurtulup, Allah’a kul olma hürriyetine kavuşmaya, eşrefi mahluk olma, hilafet unvanına layık olup Allah’a verdiğimiz sözde durmaya. Hayatı anlamlı kılmaya, ebed ebed diye inleyen ruhumuzun isteklerine bu kadar susamışken,  kendimizden daha ne kadar daha korkacağız,  ne zamana kadar kendi kendimize düşmanlığa devam edeceğiz. Ne zaman toparlanıp ölmek üzere olan ruhumuzu dirilteceğiz nefsimizi aradan çıkarıp, benlik elbisesinden sıyrılıp. Mahbubumuzla buluşacağız.


Nefisin Makamları


İnsanın azgın nefsini terbiye etmesi, benliğinden tamamen sıyrılması bir süreçtir. Bu nefis terbiyesinde başarıya ulaşılması, ruhi olgunluğun yakalanması ancak kâmil bir mürşidin önderliğinde, ciddi bir tasavvuf eğitim ve terbiyesiyle mümkündür.

Biz ta başından beri nefis derken bu mücadelenin başlangıcı olan nefisin en azgın dönemini yani nefsi emmareyi anlatmaya çalıştık. Onunla mücadelenin önemine işaret ettik. Bu mücadelede ebetteki her insanın kabiliyeti, samimiyeti oranında başarı elde etmek mümkündür. Bu iniş çıkışlı yolda bazen insani(sultani) ruh nefsani ruh üzerinde hâkimiyet sağlarken, bazen de nefsani ruh insani ruhu etki alanına alabilir. Elde edilen başarılar, ulaşılan makamlar söz konusu olur. Biz buna nefisin mertebeleri ya da makamları diyoruz.

Her makam insanın mücadeledeki başarısını temsil eder. Bu makamlar insan için mutlak ta değildir. Düşmeler sürçmeler, hatta yüzü koyun yere kapanmalar da olabilir. Çıkılan zirvelerden -bulunulan makamın hakkı verilmese-alaşağı oluna bilinir. 

Şimdi nefisin makamları nelerdir onları görelim.

Nefs-i emmare: Ziyadesiyle emreden ısrarla isteyen manasına gelir. Nefsin ilk başlangıcıdır. Terbiyeden hiçbir nasibi olmamış nefistir. Yani hayvani ruhun sultani ruhu esir aldığı bir nefis. Bu durumdaki insanlar nefis ne derse yaparlar, adeta nefislerinin azgın istekleri, karakterleri haline gelmişlerdir, asla yaptıkları hatalardan işledikleri günahlardan pişmanlık duymadıkları gibi günahları işlemekten de  zevk alırlar seve seve hata ve kusurlara dalarlar. Kuran-ı kerimde: “Hiç şüphesiz nefis kötülüğü emreder, Rabbimin acıyıp korudukları müstesna”(Yusuf,12) ayeti bu nefsi anlatmaktadır.

Nefs-i Levvame: Pişman olup af dilenen nefis anlamına gelir. Allah’ın inayetiyle bu kısım nefis, hayvani ruhun emmarelik sıfatında  bir nebze çıkıp levvame derecesine yükselmiştir. İnsani özellikler kendini yavaş yavaş göstermeye başlamıştır. Hayvani özellikler azda olsa zayıflamıştır. Bu durumdaki insanlar, kötü davranışlara bulaştıklarında pişman olurlar, ancak ellerine fırsat geçtiklerinde tekrar günah işlemekten çekinmezler. Fakat yine pişman olurlar. İyilikle kötülük arasında bocalayıp dururlar. Kuranı kerim de bunları işaret için: “Kıyamet gününde ve devamlı kendini kınayan nefse yemin ederimki”(kıyame,1-2) buyurulmaktadır.

Nefs-i Mülhime: ilham alan nefis anlamına gelir. Bu makamdaki salikin hali, levvamenin halinden bir üst seviyedir, nefsini ayıplayarak pişmanlık yaşadığından tövbesinin arkasında durur. Günah işleme hususunda fırsat eline geçtiğinde o günaha düşmemek için daha sebatlı ve kararlıdır. Zira sultani ruh bir derece daha hayvani ruh üzerinde hâkimiyet kurmuştur. Levvame de olduğu gibi, bunda iç eğriliği ve tereddüt yoktur. Ancak manevi bir tıkanıklık, tatminsizlik yaşadığıda kesindir. Nefsini kötü düşüncelerden arındırır, şehevi duygulardan korursa ilham ve feyiz almaya kabiliyetli hale gelebilir.

Nefs-i mutmainne: İtminana erişmiş nefis denir. Adından da anlaşılacağı üzere Allah’ın emirlerine, içte tereddüt yaşamadan tam anlamıyla teslimiyet içerisindedir. Bu makamdaki insan huzurludur. Çünkü sakinleşmiş, ızdırap adına  bir şey kalmamış, şüphe yok olmuş, rahatlamıştır. Dünya bir araya gelse inandığı davada “öyle değil” deseler de asla sarsılma yaşamazlar bu insanlar.

Bu nefise şu ayette işaret vardır: “Ey mutmain olmuş nefis,  Allah ile sukuna ulaşmış nefis sen ondan razı o da senden razı olarak rabbine dön. Gir salih kulların arasına”(Fecr,27)

Nefs-i Raziyye: Allah’tan razı olmuş nefis anlamındadır. Cenab-ı hakkın lutüf ve keremi ile kendisine her ne gelecek olsa hemen hepsine razı olur, her ne zaman bir ilahi temenniye tabi tutulacak olsa, “bu bize ilahi ihsandır” der. Gönülden kabullenir. Bu makamdaki bir insan kendi iradesini yüce Allah’ın iradesine teslim eder, her hareketini hakkın rızasına ayarlar. Çünkü bu makamdakilere yüce Allah mahviyet rütbesi ihsan etmiştir. Hiçbir lütfu kendisine bağlamaz, nefsine asla mal etmez.

Nefs-i Marziyye: Allah’ın razı olduğu nefistir. Raziye halleri bir insanda meleke haline gelirse Allah korkusunda ve mahviyette devamlı sebatlı olunursa bu makama erişilir ve o nefsin cümle işleri, huyları sözleri, bütün halleri Allah’ın rızasına uygun olur. Böylelikle hayvani ruh, sultani ruhun bütün görüşlerini kabul eder. Her bir emri zoraki değil gönül hoşnutluğuyla yapar. Bu nedenle sultani ruhtan hoşnuttur artık. raziye makamında nefis Allahtan razıdır. Bu makamda ise Allah ta nefisten razı olmuştur.

Nefs-iSafiyye: Kamil, olgun, temiz, tamamen arınmış nefis demektir. İşte bu makam en ali bir makamdır. Bu makamda hayvani ruh, kendi hallerinden tamamen geçip, sultani ruh ile hallenmiş, sultani ruhun bütün emirlerine teslim olmuştur. Bundan sonra aralarında düşmanlık kalkmış, güven hasıl oluştur. Bu nefis fenafillah, bekabillah, duraklarını aşmış hak ile hak olmuş ve mutlak sükûnu bulmuştur. Cenab-ı hak bu mertebedeki insanlara hilafet, gavsiyet, kutbiyet kamil müminlerden olma durumlarından birini veya hepsini ihsan eder. 

Allah bizleri nefsimizle göz açıp kapayıncaya kadar baş başa bırakmasın. Bizleri doğru yola ilham etsin ve nefsimizin fenalığından korusun, mücadelede yollarını göstersin, elimizden tutan mürşd-i kamillerle tanıştırsın(Amin)

 

Zaman ve İnsan

e-Posta Yazdır PDF

Zaman, insan için en kıymetli bir nimet, paha biçilmez bir değerdir. Hayatın ta kendisidir. O yoksa hayat yok, o varsa her imkan vardır. Yaşamın adıdır zamana sahip olmak. O, Yüce Yaradandan insana tanınan bir fırsattır. Herşeye onun varlığıyla sahip olursunuz. Yaşamınızda. Onun ya varlığından söz ederek fırsatların değerlendirilmesi temennilerinde bulunursunuz yada yetmediğinde, dillerinize dolarsınız yakına yakına. Her imkana sahip olsanız da, o imkanları değerlendirme alanınız, kullandığınız gerçek sermayeniz, işlediğiniz tezgâhınız, sergilediğiniz salonunuz yine odur. Onunla iç içe; ne ondan ayrı ne de ondan gayrısınızdır.


Ahmet Hamdi Tanpınar bunu ne güzel ifade etmiştir.


“Ne içindeyim zamanın

Nede büsbütün dışında

Yekpare geniş bir anın

Paçalanmaz akışında”

Necip fazılda zamanla ilgili:

Otuz yıl saatim işlemiş ben durmuşum

Gök yüzünden habersiz, uçurtma uçurtmuşum.” diyerek akıp giden zamanı ve zamandan habersiz insanı anlatmıştır.


Akıp giden bu zaman içerisinde, “Azıcık zamanım olsaydı, halledecektim, Zaman Müsaade etmedi, keşke önceden bunu düşüne bilseydim” gibi sözlerle önceliklerini gerçekleştirmek isteyen insanların zamana olan muhtaçlıklarını ve iştahlarını duymuşsunuzdur. Yada ilerde nice hayalleri hedefine koyup zamanları yetersiz olduğundan, ömürleri elvermediğinden bu dünyadan göçüp gidenlerle ilgili: “Daha gencecik yaşındaydı, hayatının baharındaydı, hayallerini gerçekleştiremedi” gibi sözlerle ansızın zamanın bitişine sitem edenlerin serzenişine şahit olmuşsunuzdur. Bazen de böyleleri için teselli babından, “Yapılacak bir şey yok, ne gelir elden ömür bitmiş, Allah taksiratını affetsin, sizede sabır versin.” dediğimiz zamanlar olmuştur.


Ne gariptir ki bazen de zamanın çokluğundan şikayet edenlere, onu adeta sırtında yük görenlere şahit olursunuz. Günlerini nasıl geçireceklerinin telaşını yaşayan böyle insanlarla doludur bu dünya. “Nereye tatile gitsek, nasıl bir meşguliyet bulsak, iyi ki geldin de zaman geçirdik gibi...” Bazen olur ki daha da ileriye gidip kahırlar okunur varlığından zamanın, isyan sözcükleri dökülür insanın dilinden: “Görmeseydim, yaşamasaydım, keşke bu günleri ”...


Peygamberimiz (s.a.v.), insanın en fazla aldandığı, sağlığın ve boş zamanın, değerlendirilmesi, pişmanlığın yaşanmaması, günaha, isyana dalınmaması için bizleri uyararak buyuruyor ki:

“İnsanın çoğunun faydalanma hususunda aldandığı iki nimet vardır. Bunlar, sağlık ve boş zamandır.” (Buhari, Rikak, 1)


Aşırı ihtiraslarla dünyaya bağlanan, nefislerinin sınırsız isteklerini gerçekleştirmek için zamanı kısıtlı gören, yada bu dünyaya boş yere geldiğini zannedip hayatın içerisinde kendine rol bulmaktan aciz, yapılacak işlerin çokluğundan habersiz olan insanlar Allah’ın şu buyruğunu düşünemiyorlar ebetteki:


“Bizim, sizi boşuna yarattığımızı ve tekrar huzurumuza döndürülüp hesap vermeyeceğinizi mi sandınız.” (Müminun, 115)


Evet, zaman mefhumu imanın ve islamın emrettiği bir anlayış ve bakış açısıyla değerlendirilmediğinde, “zaman benim zamanım, hayat benim hayatım, mal benim malım, şu dünyaya bir daha mı gelecem, anlayışıyla teslimiyetten ve hakikatten yoksun bir hayat sürüyoruz çoğu zaman. İnsan her şeyi doğrudan kendinin görünce onu, sınırsız bir şekilde harcama yetkisine sahip olduğunu zannediyor. Zamanı öldürmeyi dahi bir kazanç kabul ediyor. Başka türlü geçiremediği zamanı, adeta günahla, isyanla, gıybetle, dedikoduyla, malayani ve fuzuli işleklerle geçirmenin normal bir davranış olduğunu düşünüyor.


Sorumsuzluk ve delaletin içerisindeki insanı, zamanın kıymetine ve önemine işaret babından onun üzerine yemin ederek, -felaha ve kurtuluşa ermenin de yolunu göstererek- yüce Allah şöyle buyuruyor:


“Asra( zamana) yemin olsun ki insanoğlu hüsrandadır, ancak iman edip salih amel işleyenler birbirlerine hakkı ve sabrı tavsiye edenler müstesnadır”(Asr süresi)

Felaha ve kurtuluşa kavuşabilmek, ancak meselenin ciddiyetini kavramak, sorumluluk içerisinde hareket etmekle mümkündür. Böyle bir seviyeyi yakalayabilen insanın seviyesiz, anlamsız, faydasız işlerle uğraşması düşünülemez. Çünkü ortaya koyduğun en değerli şey ömründür, hesabı sorulacak zamandır. Öyleyse zararı olan, sana fayda sağlamayacak işlerle uğraşmak akıllı bir davranış olmasa gerek. Peygamberimiz (s.a.v.) buyuruyor ki:


Kişinin kendisini ilgilendirmeyen şeyleri terk etmesi, müslümanlığının güzel olmasındandır. (Tirmizi,Züht, 11)


Böyle erdemli insanlarla ilgili yüce Allah’ta:


“Onlar boş ve faydasız işlerden yüz çevirirler” (Mü’minun,3) buyuruyor


Zamana hükmedemeyen onu kontrol altına alıp disipline edemeyen, ibadet ve itaatle anlamlı hale getiremeyenleri, zaman etkisi altına alır, anlamsız ve gayesi olmayan insan haline getirir; “zaman sana uymuyorsa sen zamana uyacaksın” anlayışıyla, her ortam, yeni ve farklı her gün, adeta günahlar işlemek adına kötü bir başlangıç olur, mazeretlerin önü arkası kesilmez. Gördüğün nimetlere, yaşadığın hayata karşı kapalı bir girdabın içerisine girer, duyarsız, anlayışsız düşünemeyen, hikmetleri okuyamayan, sonuçları kestiremeyen adeta yaşayan bir ölü haline gelirsiniz.


Evet, hiç bir şey anlamsız olmadığı gibi gayesiz de değildir. Her şeyin bir hesabı var; bakkaldan aldığın bir ekmeyin ücretini ödüyorsun, bedava değil, arabana benzin doldurduğunda o istasyon sahibi elini uzatıyor, çünkü bedava değil, bir lokantada karnını tıka basa doyurup çıkarken lokanta sahibi senin gözünün içine bakıyor, bedava değil. Bütün bunlar bir gaye için sana hizmet ediyorlar, O ömrün, hayatın niye bedava olsun, istediğin gibi, ölçüsüz kuralsız kontrolsüz bir şekilde kullanabilesin diye niye verilmiş olsun.

Allah’ın, kimsenin yaptığı ibadetlere, ettiği şükürlere ihtiyaca yoktur. O, bütün noksanlıklardan münezzehtir. Buna muhtaç olan insandır. O, senden sadece kul olmanı istiyor, ibadet etmeni emrediyor. Seni görüp gözetiyor; yedirip, içiriyor, bütün herşeyi emrinin altına amade kılıyor, meleklerle takip ediyor. Zikirle fikirle şükürle yaptığın ve yapmadığın şeylerle karşılık bekliyor. Merhametiyle hesap gününü hatırlatıyor ve uyarıyor:


“Nihayet o gün nimetlerden elbette ve elbette hesaba çekileceksiniz”(Tekasür ,8)


Peygamberimiz (s.a.v.)de buyuruyor ki:


Kıyamet günü dört şeyden sorgulanmadıkça kulun ayakları yerinden kımıldamaz.


1- Ömründen: onu ne ile geçirdi

2- Gençliğinden. Onu nerede çürüttü

3- Malından: onu nerede kazanıp nerede sarf etti

4- İlminden: onunla ne yaptı (Tirmizi, Kıyame ,1)


Akıp Giden Sermaye


Kullarına bahşettiği en kıymetli zaman sermayesiyle ebedi alemi nasıl kazanabileceğimizi Yüce Allah bizlere göstermiştir. O, akıllıca kullanır, rıza-i ilahi doğrultusunda değerlendirilirse kar üstüne kar edilir. Onun için hayatı uyanık geçirmeli. Çünkü sen uyurken zaman uyumuyor, sen yorulurken o yorulmuyor, sen dururken o durmuyor. Her geçen saniye ömründen alıp götürüyor, imkânların tükeniyor. Zaman akıp giderken de sonsuz aleme doğru aslında, senin yaptıklarını ve yıktıklarını taşıyor sırtında. O zaman sermayesiyle, ömür tarlasına ibadet ve itaat ektinse mükâfat, isyan ve günah tohumu attınsa da ceza ve cefa biçeceksin unutma.


Atalarımız “vakit nakittir” derken, zamanın nakitten daha değerli olduğuna işaret etmişlerdir. Çünkü vakitle nakit kazanılır, nice mala mülke ve servete sahip olunur. Ancak nakitle bir saniyeyi dahi satın alamaz, geçen bir günü geri getiremezsiniz.


Hasan-ı Basri Hazretleri geçmişte şahit olduğu, zamanının kıymetini bilen insanların durumunu şöyle anlatıyor:


“Öyle zaatlara eriştim ki, sizin nakitlerinizi harcamaktan çekindiğinizden daha fazla vakitlerini harcamaktan çekiniyorlardı. Yani ya okuyorlardı, ya yazıyorlardı, ya da ibadetle meşgul oluyorlardı. Tek dakikalık vakitlerini dahi boşa harcamıyorlardı”.


Hala nefes alıp vermeniz bu fırsatın elinizden alınmadığın göstergesidir. Öyleyse her saatimizi Yüce Allah’ın emirleri doğrultusunda geçirmeliyiz. Yoksa akşam olduğunda, hayat güneşi battığında, kar ve zarara oturduğumuzda ne demet taşları başımıza balyoz gibi inip kalkacaktır. Ancak, o zaman yapılacak bir şey kalmamıştır artık. Ah vah etmenin faydası olmayacaktır. Ömrünü heba eden, Allah için geçirmeyenlerin ahiretteki pişmanlıklarını, feryadı figanlarını yüce Allah bir ayetinde şöyle anlatıyor:


“Onlar, orada imdat istemek için: “Ey Rabbimiz bizi buradan çıkarıp, dünyaya geri gönderde daha önceden yaptıklarımızdan başka salih ameller yapalım.” diye feryat ederler.. Allah’ü teala onlara şöyle buyurur: “Biz size, düşünüp ibret alacak ve hakikati görecek kimsenin düşünebileceği kadar bir ömür vermedik mi? Hem size peygamberler gelip ikaz etti, öyleyse tadın azabı, zalimlerin hiç bir yardımcısı yoktur.”(Fatır,37)


Onun için peygamberimiz (s.a.v.) bizi uyarıyor, kendimize gelmemizi istiyor, fırsatlar elden gitmeden önce o fırsatı değerlendirmemiz gerektiğini emir buyuruyor:


“Beş şey gelmeden beş şeyin kıymetini bilin:

İhtiyarlık gelmeden gençliğinin,

Hastalık gelmeden sıhhatinin,

Fakirlik gelmeden zenginliğini,

Meşguliyet gelmeden boş vaktini,

Ecel gelmeden hayatını”.(Hakim, Müstederek, 7846)


Yine, Peygamberimiz (s.a.v.)’in. “iki günü eşit geçen ziyandadır” sözünü kulaklarımıza küpe etmeliyiz. Her günün sonunda o günün hesabını gözden geçirmeli, bir sonraki günü daha karla kapatmanın planını ve programını yapmalıyız. Yüce Allah: “Bir işi bitirince diğerine koyul”( İnşirah, 7) buyurarak müminin boş zamanın olmayacağına işaret ediyor.


Hz. Ömer(r.a.) her gün için defter tutar, yapıp ettiklerini yazardı, akşam olunca hesaba oturur, nefsini sıkı bir şekilde sığaya çekerdi. İbni Mesud’da(r.a.):“Her hangi bir hayırlı amel işlemediğim gün, güneş batarken pişman olduğum kadar hiç bir şeye pişman olmadım. O gün geçti fakat ben amelimi artıramadım” der.  

İmam Gazali her nefesi bir cevhere benzetmiş ve şöyle demiştir. “İnsanın kendisinden gafletle çıkan tek bir nefesi için, ömrü boyunca ağlaması lazımdır. Zira nefeslerinden her biri değeri biçilmez bir cevher kabilindendir. Eline bahsedilen tek bir tane geçipte, ondan yararlanmayarak zayi eden kimsenin hali nice olur”.


Peygamberimiz (s.a.v.) bir hadis-i şerifinde, ahirette, Cennet halkının bile, ibadet ve itaatsiz geçen günlerin kaybına nedamet ve hasret duyacaklarını şöyle ifade ediyor:


“Cennet halkı başka bir şeye değil, sadece dünyada Allah’ı zikretmeksizin, geçirdikleri anlara, hasret ve nedamet duyacaklardır.”(Haysemi)


Evet, kardeşim, zaman en kıymetli hazinendir, unutma! Onu haram olan, boş ve anlamsız şeyler uğruna saçıp savurma! o ‘zaman’ senin cennetinde olabilir cehenneminde, felaketinde olur saadetinde. Her geçen gün senin aleyhinedir. Gelecek zamana ulaşacağın belli değildir, senin için en önemli zaman bulunduğun andır. O anı iyi değerlendir. Allah’ın, seni her an görüp gözettiğini unutma! Ona göre otur ona göre kalk, ona göre davran. O zaman, belki her anını ibadetle en iyi bir şekilde değerlendirme bahtiyarlığına ermiş olursun, her yaşadığın zaman diliminde hayatından zevk alırsın. ‘Yapılacak iş yok, ne yapıyım’ deme. Bu dünya ahiretin tarlasıdır; bak yabancı otlar o tarlayı basmış, onlar temizlenecek, taşı kayası ayıklanacak, sonra imanın gücüyle iradenin çubuğuyla, ihlas ve samimiyetle o tarla sürülecek, oraya ibadet ve itaat tohumları ekilecek, ahlak meyveleri dikilecek, zikirle sulanacak, yapılacak çok iş var değil mi, ancak zaman az.


Yarın Yaparım Deme!


İnsan ne yemek yemeyi, su içmeyi ne uyumayı ne gezmeyi tozmayı, ne evlenmeyi, ne de çoluk çocuk sahibi olmayı erteler, maişetini temin için işine gitmeyi de unuttuğu pek olmaz. Bir ev alabilmek için para biriktirmeyi, okuyup makam sahi olmak adına senelerce dirsek çürütmeyi akıllılık saydığı gibi bunları ertelemeyi de eksiklik addeder. Çünkü Hedefi ve hayalleri vardır, ‘Kavuşacağı belli olmayan’. Kendince kıymet biçtiği meşguliyetleri ertelerken beynini yorarcasına düşünür, “Bugünün işini yarına bırakma!” sözünün büyüklerin, düşünemeyenlere, karını ve zararını hesap edemeyenlere söyledikleri nasihat olarak anlarız. Ancak bunu, dünyevi menfaatlerini temin için sarf ederken unuttuğumuz ebedi alem adına niye kullanamadığımızı sorgulamayız bile. Kazanmanın ve kayıp etmenin şartını kurallarını kriterlerini geçici şu dünyanın mihengine kalıbına soktuğumuz kadar bile, ebedi alem için yormayız kendimizi.


Çünkü ahiretle ilgili, ebedi alemle alakalı, kulluğumuz söz konusu olduğunda ibadetlerimizin hemen yapılmasının zaruri olmadığını düşünür, nasıl olsa ilerde yapılabileceği düşüncesiyle, ertelemekten çekinmez, onun ızdırabını da yaşamayız maalesef. İlk önce özgürce hayatı kendi arzularımız doğrultusunda yaşamayı, sonrasında ise kendimizi ümitsiz, hayattan yorgun argın bir halde hissettiğimiz de, geçmiş günleri, ibadet ve itaatle o son zaman dilimine sıkıştırarak telafi etmeye çalışırız. Allah’ın mağfiretini teselli kaynağı görerek, yine bildiğimiz şeylerin peşine sürüklenir. “İlerde yaparım” diyerek o Allah’ın sonsuz affını kendimizce yorumlamaya kalkışırız.

Kulluk öyle ertelenebilecek bir şey de değildir, böyle bir özellik onun mahiyetine zıttır. Nasıl ki hayatın devamı için hava, su neyse, bunları ertelemek mümkün değilse. Ruhumuzun ihtiyaçlarını da ertelemek mümkün değildir, ibadet ve itaati her zaman yerine getirmeli, onları ertelemek gibi bir vahamete düşmemeli, bir an olsun Allah’tan gafil olmamalıyız.


Bu dünyadaki asıl görev ve sorumlulukları yerine getirememenin bahanelerini bulmaya çalışmak, çeşitli mazeretlerle ibadetin ertelenebileceğine inanmak ancak insanın kendi kendisini aldatmaktan başka bir işe yaramaz. Çünkü Allah’tan hiç bir şeyin gizlenmesi mümkün değildir; o kalplerde olanı en detaylı bir şekilde bilendir, insanların açığa vurdukları da gizledikleri de onun için birdir, sözlerin arkasındaki niyetlere de aşinadır.


Namazı kılmamayı boş vaktinin olmayışına endeksleyen, hacca gidememeyi, daha çocukların evleneceğine, ev bark sahibi olması gerektiğine bağlayan, cuma namazına gidemeyişini patronun izninin olmamasına yamayan, orucu tutmamayı basit bir hastalığına iliştiren, zekât ve sadakayı verememeyi kuran okuyamamayı zikir yapamamayı ve daha nice ibadet ve itaatleri yerine getirememeyi ve ertelemeyi, çeşitli dünyevi kılıflara giydiren bir müslümanın durumu:


Öğretmenin: “Bugün ders verecek vaktim yok”, bir mühendisin “Proje çizmek için zamanım yok”,  bir doktorun “muayeneyi şimdi yapamam” zira fabrikada dükkânda kasapta işlerim yoğun demelerinden daha vahimdir.


Halbuki eşrefi mahluk olan insanın asli vazifesi yaratılış gayesi “Ben insanları ve cinleri bana ibadet etsinler diye yarattım” (Zariyyat ,56) buyruğunda ifadesini bulduğu gibi, Allah’a ibadet etmektir. Bu böyle olunca hayatın anlamı, ne sadece doğup büyüyüp, sonrada ihtiyarlanıp zaman bittiğinde ölmektir. Nede yiyip içip istediğince ölçüsüz ve pervasızca yaşayarak insanın şerefini haysiyetini değerini, banka, yemekhane tuvalet, arasında heba etmektir.


Hayatı anlamlı kılan, insanı değerli hale getiren, insanın asli görevine geri dönmesi, ibadet ve itaati, “Sana ölüm gelinceye kadar Rabbın’a ibadet et.”(Hicr,99) diye Yüce Allah’ın buyruğunda olduğu gibi, her zaman diliminde olmak üzere asla ertelemeden, hayatın tam orta yerine koyup, diğer meşguliyetleri buna ayarlamasıdır.


Hem yarın yaparım demek samimiyetten yoksun bulunan insanlara ait bir özelliktir. Doğrudan insanları ibadet etmekten engelleyemeyen, şeytanın ikinci ve en etkili planı olan bir aldatmadır bu. Böyle bir düşüncene tamamen masumdur, nede inandırıcı bir şeydir. Zira senin, bugünün işini yarına ertelemen seni, bugünün sorumluluğundan muaf hale getirmez bir defa. Bugün yapılacak görevler mevcutken, yarında yapılacak daha başka görevler vardır. Hâlbuki yarın olduğunda da daha başka yarınları gösterirler böyle insanlar. Bugünde, dünün yarınıydı, yarında bir sonraki günün bugünü, sonuç olarak, böyle bir düşüncenin neticesi helak olmak, ahireti kayıp etmektir.


Yüce Allah bir ayeti kerimesinde buyuruyor ki:

“Hiçbir şey hakkında “ ben bunu yarın mutlaka yapacağım deme, Ancak Allah dilerse (inşaallah yapacağım de). (Kehf, 23-24)


Çünkü her şey onun dilemesiyle mümkündür. Yarına çıkacağımızı da, yarın için başımıza ne geleceğini de yine ondan başka kimse bilmez, öyleyse Ona bağlanmalı, ona güvenmeliyiz. Ona olan ahdimizin gereğini yerine getirmeli, ibadetlerimizi erteleyerek şeytanın tuzağına düşmemeliyiz.


Yine başka bir ayette Yüce Allah: “Ertelemek ancak inkarda artıştır..” (Tevbe, 37) diye buyurarak işin ne kadar ciddi bir mesele olduğuna vurgu yapılıyor.


Peygamberimiz (s.a.v.) de bir hadis-i şerifinde: “Yarın yaparım, yarın yaparım diyen helak olmuştur”(İmam Rabbani) buyuruyor.


Hz. Ali de: “Yarına bırakma, bakarsın yarın olurda sen olmasın” diyerek uyarmıştır 


Mevlana Celaled’din Rumi ibadetlerini erteleyenlerin tutarsızlığı için; “Yarın yaparım diyorsun kaç tane yarın geçti hayatında. Kaç tena yarın geçti ne yaptın ki yarın yarım diyorsun” demiştir.


En önemli ibadetlerini yarına erteleyenler İslami ve ahlaki olmayan yaşantılarından memnun olduklarını -farkında olmadan- ima ederlerken, güya böyle çıkmaz hallerini bu şekilde bastırıp teselli bulacaklarını zannederler. Ne işledikleri günahtan uzaklaşmayı, nede güya dinden diyanetten kopmayı arzu ederler. Ancak neyi erteleyerek, aslında nelere sebebiyet vereceklerini, onun acı sonuçlarını neler olacağını kestiremeyerek bile bile kendilerine zulmeden, ahiretlerini heba eden bir konuma düşerler. Yüce Allah böyleleri hakkında şöyle buyuruyor.


“Zalimlere kendi mazeretlerinin hiçbir yarar sağlamayacakları gün; lanette onlarındır, yurdun en kötüsü de.”(Mümin,52)


Her verilen zamanın hesabı bizlerden mutlaka sorulacaktır. Aldığımız nefesi nerede aldığımızın dan tutunda, attığımız adımın tuttuğumuz ellin, baktığımız, duyduğumuz bütün davranışlarımızın hesabını vereceğiz teker, teker.


Her günü bir fırsat aralığı olarak düşünmeli, belki yaşadığımız günü son gün olarak farz edip, ibadet ve itaati zirvelerde yaşamalı, çünkü fırsat insanın eline bir defa geçer, gidince de geri gelmesi imkânsızdır.

Ne geçmişe takılıp, kendimizi karamsarlığa sürüklemeliyiz, nede bizler için geleceği belli olmayan yarın için ibadetleri ertelemeliyiz. Geçmiş zaten geçmiştir, yaptığıyla, yıktığıyla, kazandırdığı ve kayıp ettirdiğiyle, gelecekte zaten belli değildir. Öyleyse dem bu dem, saat bu saattir.


Hızla ahirete sevk ediliyoruz, bölük bölük. Tanıdığımız, tanımadığımız nice insanlar yanımızdan bir ağacın yaprakları gibi düşüyor toprağım kara bağrına, geldiğimiz gibi gidiyoruz.


Yüce Alla buyuruyor ki: “Oysa Allah kendi eceli gelmiş bulunan, hiç kimseyi kesinlikle ertelemez, Allah yaptıklarınızdan haberdardır.”(Münafigun,11)


Her insan gibi, ecelin oku bir gün bizi de vuracak, bizim içinde selalar verilecek, er kişi veya hatun kişi niyetine diye namazımıza durulacak, “nasıl bilirsiniz” sözüne herkes “iyi bilirdik” diye cevap verecek belki, ancak büyük hesap gününde günah işlediğimiz her azamız aleyhimize şahitlik edecek, o zaman ertelediklerimizden hesaba durduğumuzda ertelenmeyen bir adaletin tecellisinden nereye kaçıp kurtaracağız.


Yüce Allah bu hususta da şöyle buyuruyor: “İşte o an geldiğinde,(artık her) insan önceden taktim ettiklerini ve ertelediklerini bilip öğrenmiştir”(İnfirah,5)


Allah bizleri ertelenmeyen ölüm için ibadetlerini erteleyerek helak olanlardan eylemesin. Sırat-ı müstakim üzere yaşayan, samimiyet ve ihlas üzere olan ve o şekilde Rabbının huzuruna çıkan kullarından eylesin. (Amin)

 

Kurtuluş Çağrısı Ezan-ı Muhammedi

e-Posta Yazdır PDF

“Emr-i  bülendisin ey ezan-ı Muhammedi

Kafi değil sadana cihan-ı Muhammedi


Sultan Selim-i evvel’i ram etmeyip ecel

Feth etmeliydi alemi şan-ı Muhammedi


Gök nura gark olur nice yüzbin minareden

Şehbal açınca ruh-u Revan-ı Muhammedi


Ervah cümleten görür Allah-ü ekberi

Akseyleyince arşa lisanı Muhammedi”


İlk Ezan


Müslümanlar ilk zamanlarda namaz vakti girdiğinde her hangi bir çağrı olmadan bir araya gelir cemaatle namaz kılarlardı. Ancak bu; ya namaza zamanında gelememe ya da önceden geldiklerinde iş ve güçlerinin aksamalarına sebep oluyordu. Bu ve bunun gibi bir çok sebeple Rasüllüllah(s.a.v.) ashabını toplayıp bir çözüm bulmak için istişare etmeye karar verdi. Bir kısım  sahabelerin namaza çağırmak için yaptıkları teklifleri, ya hiristiyanların veya yahudilerin ya da mecusilerin adetlerine benzediği için reddedildi. Evet, ezan öyle bir çağrı olmalıydı ki o hak dinin özüne mahiyetine yakışır olsun. Hem insanları namaza çağırırken hemde, imana, tevhide, ibadete, kulluğa çağırsın. Bu özelliğe en uygun teklif Abdullah bin Zeyd’in teklifiydi. Abdullah bin Zeyd, bugünkü şekliyle ezanı rüyasında bir meleğin gelip kendisine öğrettiğini, sabah olunca Rasüllüllaha(s.a.v.) bildirdi. Aynı rüyayı bir kısım sahabelerde görmüşlerdi. Rasülüllah(s.a.v.) bu rüyanın hak  olduğunu söyledi. Ve o ezanı, Abdullah b. Zeyd’in Bilale öğretmesini  ve Bilalin okunmasını istedi. O gün bu gün bu şekilde okunmaya başladı. Ve kıyamete kadar da bu şekliyle; aslına uygun bir şekilde okunmaya devam edecektir, Allah’ın izniyle. Hiç bir zaman dilimi yoktur ki bu kutsi davet dünya semalarında yankılanmasın, tevhide insanları davet etmesin. Onun lahüti ve deruni sedasıyla kalpler yumuşamasın. Gönüller çoşmasın, insanlar imanla, heycanla kulluğunu hatırlamasın.


Daimi Tebliğ


Ezan-ı muhammedi, hiç bir dinin müntesiplerini ibadete çağırdığı gibi çağırmaz. Hem onda sadece müslümanlara değil, bütün insanlığa davet vardır. O; tevhidin ilanı, yegane hakikatın da tepliğidir. Ezan imana çağrı olduğu gibi müminlere de verdikleri sözleri ve sorumluluklarının hatırlatılmasıdır.


Kurtubi: “Ezan kelimelerin azlığına rağmen, itikatla ilgili herşeyi içine alır.” der ve  açıklamasına şöyle devam eder: “Ezan Allah’ın büyüklüğünü ifadeyle başlar, bu ise Allah’ın varlığı ve kemaline  tazammun eder. Sonra tevhidi beyan eder, şirki reddeder, sonra Muhammed-i risaleti teyit eder. şehadetten sonra hususi ibadete çağırır, zaten şehadetsiz ibadet bilinmez, sonra felaha ve kurtuluşa davet eder ki, bu da ebedi olan bekadır, şu halde burada ahiret hayatına işaret vardır, sonra bazı şeyler ehemniyetine binaen  takviye için tekrar edilmiştir.” (Kütübi sitte, c. 8 s. 317)

Ayrıca, cami nasılki cemaat şuurunun yeşerdiği yeri, minare Allah’ın isminin her şeyden yüce tutulması gerektiğini simgeliyorsa, Ezanda Allah ile kulları arasındaki bütün engellerin kaldırılmasının, şeytan ve nefisin alt edilmesinin metodunu ve yöntemini sergiliyor. Yeter ki bu kutlu davet, duyan kulakların,  anlayan dimağların, kurtuluş kapısını arayanların kalplerine dokunabilsin, o kutsi ve ulvi daveti hakkıyla anlaya bilsin.


Ezan islamın eskimeyen, değişim kabul etmeyen bir sesidir. insanlara hayat veren soluk ve müjdesidir. Toplanmak ve toparlanmaktır. insanın kendisine gelmesidir. İslamın şiarındandır, kul olmanın, özgür olmanın simgesidir. Ezan-ı Muhammedinin okunmadığı bir yerde müslümanın özgürlüğünden söz etmek mümkün değildir. Nerede tevhidin ilanı olan ezan-ı muhammedi özgürce yapılabiliyorsa; orada, islamın yaşanabildiğine; her müslümanın ibadet edebildiğine işaret vardır.  Bakın! namaz Mekke döneminide farz olduğu halde  bu ilk dönemde ezanın Mekke semalarında yakılanmamasının arkasında müslümanların belli bir sayıya ulaşamaması, özgürce ibadet edebilme imkanlarının ellerinde olmaması en büyük sebepdir. Medineye hicret edilmesinin akabinde ilk iş olarak mescid  inşa edilmiş, belli bir zaman sonra ezanla çağrı yapılması gereği duyulmuştur. İnandığınız değerleri yüksek bir sesle ilan etmeniz, herkesin duymasını sağlayacak bir seviyeye gelinebilmesi, belli bir fedakarlık ve bedel isteyen şeylerdir. Nice bedeller ödenip, nice samimiyetler test edildip, o ağır imtihandan başarıyla çıkarak Mekke feth edildiğinde de Bilali Habeş Kabenin damına çıkıp ilk iş olarak ezan okumuştur. Çünkü, ifade edildiği gibi ezan özgürlüğün, bağımsızlığın belli bir güce ulaşmış olmanın adeta tescilidir.  


Sahabeler Allah’ın emrinin dünyanın her tarafa yayılması için canları pahasına  mücadele ettiler, başardıklarında, bunu ezanı muhammediyle taçlandırdılar. Onun sesinin kulakları okşamadığı, hiç bir yerde, hiçbir insan hak ve hakikatı duyma, iradelerinin hakkını vererek doğru yola girme imkanı  pek bulamazlar. Ezanın okunmadığı yerde müslümanlar garip, minareler öksüz, camiler ruhsuz ve cemaatsizdir. Yakın tarihimize baktığımız zaman ecdadımızda aynı gayeyle ülkeleri fethettiklerini görüyoruz: Fethettikleri yerlerde insanların gönüllerine girip, islamın adeletiyle hak huhuk götürdüler. İslamın o yüce sesini her tarafta yankılanmasına vesile oldular. 


Bütün müslümanların bu husustaki hassasiyetlerine milli şairimiz Mehmet Akif ne güzel tercüman olmuştur şu dizeleriyle:


“ Bu ezanlar ki şehadetleri dinin temeli 

Ebedi yurdumun üstinde inlemeli”


Evet o, kuranın derin manası, kulluğa davetin değişmeyen senbolüdür, Allah’ı bilmenin, O yegane “bir” in etrafında toplanmanın emridir. Cemaat şuurunun, kardeş ruhunun, benlikten ve bencillikten kurtulmanın, yerini ve haddini bilmenin, özüne dönmenin, Allah’a en yakın olmanın giriş kapısıdır.


Geçek bir teslimiyet, Allahın emirleri karşısında her an teyakuz halinde olabilmemizin olmazsa olmaz şartıdır. Onun için ezan büyük buluşma, miraca ulaşma, Allah’la -aracıya gerek olmadan- beraber olmanın son hazırlık safhasıdır. Adeta dikkat komutudur, hazır ol! kendini başka meşkuliyetlerden uzaklaştır! ruhunu ve bedenini Rabbine yakın olmaya hazır vaziyete getir  uyarısıdır. Ezan Allah’ın rübübiyyetini göstermesi karşısında, kulluğumuzu gösterek cevap vermektir.


Bir mümin için namazdaki rahatlık Rabbe olan yakınlık dünya ve dünya içindekilerden daha hayırlı ve ali bilinmeli. Nasıl ki camiler Allah’ın evleri Beytüllahın şübeleri, hayata yorgun argın düşenlerin dinlenme, huzur soluklama, ruhen doyma, moralen düzelme mekanlarııysa, ezanlar da işte o soluklanmanın zamanının geldiğinin ilanıdır.


Hz. Mevlana Celaleddin Rumi diyor ki:

“Ezan şöyle demektedir: “Ben susuzların kulağına gelen su sesiyim. Ben yağmur gibi gökten yağarım. Bana göre; uykuda iken kulağına su sesi gelen susuz bir kişi, nasıl sıçrar kalkarsa, insanında ibadet vakti geldi, rahmet kapısı açıldı düşüncesi ve bilinciyle  yerden kök söker gibi  kendini uyku ve gafletin kollarından kurtarması gerekir”.


Bir  insan, abdest azalarını yıkayarak o azalardan sadır olan günahlardan temizlenmesinin akabinde gözüyle gönlüyle, büyük bir heycanla dağların bile kabul etmekten çekindiği, ancak  insanın üstlendiği o emanetin ödenme vaktinin geldiğinin haberini duyar duymaz koşmalı Rabbı’nın huzuruna. Hz. Ali ezanla o heycan ve korkuyu en zirvelerde yaşamıştı:

Namaz vakti yaklaştığında, sarsılır yüzünün rangi değişirdi, “sana ne  oluyor ey müminlerin emiri” diye sorduklarında şöyle cevap verirdi: “Allah’ın göklere, yerelere va dağlara arz ettiği fakat hiç birisinin kabul etmediği, insanın kabul ettiği emaneti ödeme zamanı geldi.”


Evet, ezan, kulun Rabbına tekmil zamanını bildirir, nasıl korku ve heycan olmasınki. Adeta  günlük beş vakit ictima zamanıdır. Her şeye rağmen onun huzurunda tekmil vermeli büyük bir edep ve disiplinle. Vukuatın olsada, hata ve kusurların bulunsa da  yine de icabet edeceksin o davete. Derdini arzedecek, merhamet talep edecekin. Kalubelada verdiğin sözün, şehadetle yenilediğin teslimiyet üzerinde olduğunu göstereceksin. Başka yerlerde olmadığını, başka şeylerin peşinde sürüklenmediğini, istikamet üzerinde bulunduğunu, yani orada olduğunu göstereceksin.

Ezanla büyük buluşmaya  kendini hazırlarken, kametle; kalk komutuyla daha da çoşar ve kendinden geçersin. Ezanla kamet arsında dualarının kabülüyle  bir ara ikramına- asıl mükafaa giderken- kavuşursun.


Peyganberimiz bu müjdeye bir hadisi şerifinde şöyle veriyor:


“Allah ezan ile kamet arasına onun bütün isteklerini kabul eder, yanlız bu isteklerinin karşılığını ya hemen dünyada veya erteleyerek ahirette yahutta karşılaşacağı bir müsibeti başından savmak süretiyle verir.”


Günün Beş Vaktinde Yeniden Dirilmek


Her günün bitişi belki ömrünüzün sonu olabilir. Her başlangıç, güne bismillah diye başladığınız her sabah, adeta yeniden dünyaya geldiğinizin, hala var olduğunuzun, bu nedenle imtihan için başarıya ulaşmak, şeytan ve nefsinizle mücadele etmek, Allah’ın rızasına nail olmak adına elinizden alınmamış birer fırsat aralığıdır. İşte ezanların beş vakte tahsisindede uyanık bir hayat sürebilmenin hikmetleri saklıdır. İnsan bu kutlu yolda mesafe alırken, nefsine uyması, şeytana aldanması, yolunu şaşırması muhtemeldir. Ezan adeta hayatın, yaşamın üzerinde insanlara yol ve yordamı gösteren, hak ve hakikatı telkin eden uyarı sinyallari, yoldaki işaretler gibidirler. Beş vakit ezan, beş vakit hayat gibidir. Günün beş vaktinde ve beş noktasında  tevhit bayrağının dalgalandırılmasının adıdır ezan.


Daha hiç bir şey uyanmamışken, her şey koyu bir karanlığın ve uyku mahmurluğunun ağırlığını üzerinden atmaya hazırlanırken, ortalık aydınlanmaya, kulaklar duymaya, gözler görmeye başlarken, uykuyla gafletin kesiştiği bir zamanda “ namaz uykuydan hayırlıdır” ilavesiyle o kutlu davetin hoş ve bir o kadar derin anlamlar içeren sedasıyla uyanır insan güne sabah ezanıyla. O şafakla; insana  başka karanlıklara dalmasın, kulluğunu şaşırmasın diye eşlik eder, ya da dokunur insanın bam teline, okşar insanın ruhunu hak ve hakikat adına. İnsan güne yeni bir azimle  sabah ezanıyla başka bir güzellik ve kararlılıkla başlar. Eğer o ilk devet geçiştirilirse, o çağrıya kulaklar kapatılırsa, bütün gün beyhude ve gaflette geçer. Söylenen ne sözde tesir kalır ne de diğer davranışlarda ihlas ve samimiyet... Onun için dinin direği namaz, namazın zirvesi secde olduğu gibi bütün namazların kalbide sabah namazı ve dolayısıyla ona davet eden sabah ezanıdır.


Başlangıç güzel olsada gün ilerlemeye başlamış, şeytanın malzemesi çoğalmış, dünya her şeyiyle üzerimize yürüyor; bütün debdebelerini, yalancı güzelliklerini önümüze seriyor. Geçim kaygısı ağırlığını hissettiriyor, farklı meşkuliyetler, bizi çepe çevre çevrelemiş. nefisin istedikleri, bizi zorlamaya başlamış. Allah’tan gayrı her şeyin gölgesi üzerimize düşmek üzere. Unuttulmayacak şeyler dahi solmuş, soluklaşmış, Allah’ın rızası isteği ve arzusu kalbimizde sabahki canlılığını ve diriliğini kayıp etmiş; kulaklar başka seslere, gözler farklı yerlere, gönüller fani şeylere dönmeye başlamışken yine o kutsi daveti duyarsınız aynı ses tonuyla belki farklı bir makamla. Fani olan  şeyleri büyüklerken, onların önünde eğilirken, Allah’ın yegane güç ve kudret sahibi olduğunu duyar duymaz hemen doğrulursunuz. Müezzinin şehadetiyle, ettiğiniz şehadetinizi hatırlarsınız, ibadetle itaatle, yine manevi boşluğunuzun giderilmesi, aç olan ruhunuzun doyurulması için kurtuluşunuza kasdedenlerden size zulmedenlerden kurtulur, koşarsınız gerçek felaha.  kendiniz olmaya yücelmeye ve yükselmeye.


İkindi ezanı başka bir takviyesidir uyarının. Ufuka yaklaşmış, güneşe rakip.. batmasını istemediği uyanıklığı, sönmesini istemediği kalp aydınlığını canlı ve diri tutmak adına...


Akşamla, bütün cisimler karanlığın içerisinde kayıp olup giderken, merhamet sahibi Yüce Allah, ezanla yine  sizi  tutar, çeker  alır, karanlığa gömülüp kayıp olmadan kurtarır. Çünkü sırati müstakimde olabilmek, her an uyanık olmayı gerektirir. Bir defa salsanız kendinizi gaflete, karanlığa boyun bükseniz, Allah muhafaza, sabahları asla olamayacak bir gece yaşayabilirsiniz ömrünüzün geride kalan diğer kısmını. Dünyanızda da  rahat görmez, ahiretinizi de heba edersiniz.


Artık uyuma zamanı... dinlenmek için yaratılan gecenin koynuna girerken kalp uyanıklığıda gereklidir. Çünkü uyuduğunuzda uyanamayabilirsiniz. O gün son gününüz olabilir. İşte yatsı ezanı yine size dokunur, uyarır, başladığınız gibi bitirmeyi telkin eder gününüzü. Son bir kez huzura çağırır. Allah’ı unutmamayı haykırır  insanın, insanlığına.     


Hak ve hakikatın tebliği hiç bir şeyde  ezanın ruhları okşayan esintileri  kadar etki ve tesir bırakmamış, gönül dünyasında kabul görmemiş, bunalan ruhları bu kadar rahatlatmamıştır. Onun için namazın daveti ezan  vakti geldiğinde Rasüllüllah Bilale: “Ya bilal! ezan okuda rahatlat bizi” derdi. Mümin nerede rahatlayacağını, ne ile hayat bulacağını bilmeli, bilmeli de bir vakit namaz kıldığında diğer vakti dört gözle meklemeli, müjdelere nail olan, kalbi adeta mescitlere asılı olanlara dahil olmalı.


Kutlu Davetin Tebliğcisi Müezzin


Hz Aişenin belirtiğine göre aşağıdaki ayet müezzinler hakkında nazil olmuştur:


Salih amel işleyip insanları Allah’a çağıran: “Hiç şüphesisiz ben bir müslümanım” diyenden daha güzel sözlü kim olabilir.”(Füssilet,33)


Müezzinler Allah’ın kutlu davetinin tebliğcileri ve dellallarıdır. Bir insanın meşkuliyeti neyse, değeri, kıymeti de ona göredir. Büyük insanın davasıda büyüktür. Temsil ettiğin dava kadar kıymetin ve ayrıcalığın söz konusudur.


Evet, hak ve hakikatın tercümanlığıyla bu dünyada istihtam edilen müezzinlerin, ahirette ki yerleri de herkesin imrendiği makamlar olacaktır.

Peyganberimizin ifadesiyle mahşerde insanları en uzun boylusu  yine müezzinlerdir.(et- Tac,c. 1s. 161) Uzunluk farklılık belirtisidir, derecesinin yüksekliğine işarettir. Bu halleriyle herkes tarafından fark edilecek, mükafatlara ve iltifatlara mazhar olacaktır.


Onlar misk bulutları üzerinde mahşer meydanına gelecekler,  herkesin korkudan gözlerinin yuvasından fırlayacağı nefsi nefsi dediği, annenin bile evladını düşünemediği zamanda onlara korku olmayacak, kendilerinden son derece emin bir vaziyette olacaklar.(bkz. Tirmizi, 1686) Onların ruhları şehitlerin ruhları ile birliktedirler.


Melekler onları kırmızı yakuttan cins atlarla karşılarlar, her müezzine 70 bin melek kabirden mahşere kadar eşlik eder.(bkz.Tembihul gafilin)


Onlara cennet elbiseleri giydirilir, onlar Allah’ın perdedarıdırlar, burada perdadarlık mecaz anlamındadır elbetteki, bu dünyada nasılki  ziyaretçilerin hükümdarlarla görüşmesini perdedarlar (protokol şefi) düzenlerse, müezzinlerde müminlerin Allaha varacakları onunla görüşüp buluşacakları zamanı bildirir. Her ezan okuyuşunda bin peyganber sevabı verilir.(bkz,Ali el- müttaki,Kenzül -ümmal,7/685)


Onlar affedilmeye en layık insanlardandır. Çünkü onlar için melekler, seslerinin ulaştığı yere kadar olan bütün canlı cansız mağfiret talep ederler, şahitliklerini tasdik ederler.


Peyganberimiz(s.a.v.) bu hususta şöyle buyuruyor:


“Müezzinin sesi ne kadar uzağa giderse, o kadar günahı affedilir, sesinin ulaştığı canlı cansız, tüm varlıklar onun söylediğini tasdik ederler.(Ahmet b. Hambel, Müsned,4/ 284)


Başka bir rivayette ise: müezzin, sesini duyarak namaz kılan kimselerin tümü kadar sevap kazanır, fakat bu yüzden onun çağrısına uyarak namaz kılan hiç kimsenin  sevabı eksilmez.(bkz. Haysemi, ez- Zevaid,,1/326)


Bundan dolayı Peyganber efendimiz.“öyleyse ezanı yüksek sesle okuyun” diye emir buyurmuştur.


Evet, ne ulvi ve yüksek bir makam değilmi? Yeter ki o görevi icra ederken niyetler bulanık, istikamet farklı yerlere dönük olmasın.


Hilafet gibi bir görevin sahibi olan Hz Ömer müzzinliğe olan isteğini şöyle ifade etmiştir: “Hilafetle birlikte yürüte bilseydim ezan okurdum.”


İbni Mesut’ta: “Eğer müezzin olsaydım, savaşa katılmadım diye gam yemezdim” demiştir.


Peyganberimiz bir hadisi şerifinde buyuruyorki:


“İnsanlar ezandaki ve birinci saftaki fazileti bilmiş olsalardı, yer bulamazlardı da aralarında kura çekerlerdi, eğer camiye erken gitmenin faziletini bilselerdi, bu hususta yarış ederlerdi, ve eğer yatsı namazı ile sabah namazının sevabını bilselerdi emekleyerek olsa dahi bu iki namaza gelirlerdi”(Riyazüssalihin, c.,8; s. 275; no:1058)


Evet hikmetlerini bildiğimiz ve bilemediğimiz nice şeyler vardır ibadetlerde. Çoğu zaman ne bildiklerimizi kazanmanın kaygısını taşıyoruz, ne de bilmediklerimizin teslimiyetini yaşıyoruz. Değer verdiğimiz dünya hep önceliğimiz olursa, kazanmayı, sadece  dünyanın kazancı olarak düşünürsek, ibadet ve itaatlerimizi hayatımızın dibine köşesine itilen, ancak boş vakitin meşkuliyeti olarak görürsek, bildiklerimizin de bize faydası olmaz, bilmediklerimizide Allah bize bildirmez ve imtihanı hep kayıp edenlerden oluruz,Allah muhafaza.


Ezanla Kurtuluşa Koşabilmek


Evet, gerçekten  onun davet ettiği şeyler dünyevi hiçbir menfaatle kıyaslanamayacak kadar ali şeyler. Onunla peyganberin mirasına davet vardır. Onunla hakiki ganimetin taliplilerine çağrı yapılır.  Kurtuluşun yolu, yordamı gösterilir. Aynen Ezanla, Bilali habeşin, Abdullah ibni  Zeyd ibni Sa’leben’in, Ebu Mahsura’nın daha nicelerinin bütün insanlığı o kurtuluşa ve  o ganimte davet ettiği...  Belki, Ebu Hüreyre ( r. a.)’in  Medine halkına:


”Ey Medine halkı! Ne duruyorsunuz mescitte peygamberin mirası pay ediliyor, ganimet dağıtılıyor, gidip payınızı alacağınıza boşu boşuna zaman öldürüyorsunuz” dediği gibi..


Ebu Hureyrenin bu çağrısını duyar duymaz herkes işini gücünü hatta en önemli meşguliyetlerini dahi bırakarak mescide akın ettiler.


Mescide gittiklerinde gönüllerinden geçen,  dünyevi ganimetin dağıtıldığını göremediklerinde geri dönüp bıraz da öfkeli bir şekilde Ebu Hureyreye sitem ederek: “Camide ganimet falan dağıtılmıyordu,” dediler. Ebu Hureyre camide ne yapıldığını sordu. Bir kısmı kuran okuyordu, birkısmı zikir yapıyordu, bir kısmıda ilimle meşkuldü cevabını aldıktan sonra Ebu Hureyre:


“İşte o gördüğünüz şeyler peygamber(s.a.v.) in mirasıdır, dağıtılan ganimetleridir.” diyerek asıl ganimetin ne olduğunu göremeyen gözlere göstermeye çalıştı.

Ezan-ı Muhammedi de her zaman insanlara gerçek kurtuluşun ve kazancın yolunu göstermiştir. Ezanla davet edilen camiler -peyganberimizin(s.a.v.) ifadeleriyle- cennet bahçeleridir; oralarda zikir, fikir soluklanır. Birlik beraberlik tesis edilir. Rahmete nail olunur. Allah’ın evinde misafir olan insana nice ikramlar bahşedilir. Dertlere derman aranır. Kardeşlere derman olunur. Kılınan namaza yirmi yedi derece mükafat verilir.


Ancak o günün bir kısım insanları asıl ganimeti Peyganberin mirasını göremedikleri gibi bu günün bir kısım insanları da göremiyor maalesef. Çünkü miras denilince anladıkları bu fani dünyayla ilgili şeyler.. Halbuki onların miras dediklerine, değer verdiklerine, ganimet olarak gördüklerine peygamber(s.a.v.) hiç iltifat etmiyordu. Onları elinin tersiyle itiyordu. Dünyayı bir gölgelik olarak görüyor, kendisini ise uzun yolculuğa çıkan bir yolcu...O gölgelikte kısa bir süre dinlenecek, sonra yine yoluna devam edecekti..


Şimdi günümüz müslümanlarının durumunu anlamak, hem de kendi samimiyetimizi kontrol etmek açısından bir düşünelim: Bugün, farz-ü mahal, camilerin minarelerinden ezan yerine devlet-i aliyye tarafından vatandaşlarına ev tapusu, para yardımı ilanı verilseydi, o zaman neler olurdu neler değil mi? saatler öncesinden gelenler olurdu. Bugün namaz için birçok bahanenin arkasına saklanan, o kutlu daveti duymayan, ciddiye bile almayan insanlar caminin avlusunda yatarlardı: “Sabah erkenden hazır olayım, belki camide yer kalmaz” diye. Ama olan yanına bir yedekçi alarak gelirdi. İnanın sedyeyle dahi getirilenler olurdu hiç şüphesiz. Sokaklara taşardı insanlar, camiler almazdı. Nice izdihamlar olurdu. En ön safa geçme hususunda birbirlerini -bugün- ileriye itenler o zaman öne geçmek için bir birleriyle yarışırlardı. Sabah namazının faziletine ermek için kılını dahi kımıldatmayanlar, o zaman sürünerek gelirlerdi değil mi?


Biz bugün gerçek ganimetin, ve kurtuluşun  ne olduğu hususunda tereddütler girdabında bocalayıp duruyoruz. Çünkü baktığımız şeylere ahiret penceresinden, iman aynasından bakamıyoruz...


Düşünün! bir gece teheccüte kalkamadığında, onu telafi etmek için o günü akşama kadar ibadetle geçiren bir peygamberin bu davranışı da ne? Yada cemaate yetişemeyip de bağını Allah yolunda bağışlayan Hz. Ömer neyin ıstırabını dindirmeye çalışıyor? Ve yahut bir defa o kutlu davete uymadıklarından dolayı günlerce matem tutan, ağlayan,sızlayan sahabeler neler kayıp ettiler de böyle bir üzüntüye gark oldular? Onların bildiklerini bugün biz, bilemiyor, onların duyduğunu duyamıyor, onların hissettiğini hissedemiyoruz maalesef. Bunları duyduğumuzda da:”Ha öyle mi?” deyip geçiştiriyoruz. Çünkü göremediğimiz hakikatleri de umursamıyoruz. Ebedi alem adına yapılan şeyleri tali şeyler olarak görüyoruz. O hakikatlere bir türlü konsantre olamadığımızdan, onları  kalbimize tam anlamıyla yerleştiremediğimizden geçici dünyaya ebediymiş gibi kendimizi kaptırıyoruz. Ebedi alemi de “Nasıl olsa daha gelmedi.” diye veya geleceği hususunda ihmaller üstüne ihmallerle unutuyoruz.


Her Şey Susacak, O Konuşacak


Evet, ezan başlayınca herkes bu heycanı duyacak, O kunuşulunca, konuşan o olunca her şey susacak, nefesler tutulacak, her meşguliyet bir kenara bıralkılacak, uygunsuz davranışlar, saygısız tutumlardan derin derin intizar ve pişmanlıklar yaşanacak. Onun üzerine söz; saygısızlık ve hadsizliktir.  Çünkü var onun mülk onun, söz onun sohbet onundur. Onun içindir ki ezan okunurken kapı çalmaya, müsade istemeye gerek yoktur. Onun sözü başkaları susunca başlamaz, o söylenince konuşulunlar süküt eder.


O tevhidin ilanı yapılırken, Ona kulluğa çağrılırken toplanmalı toparlanmalı, kulaklar açılmalı, gönüller verilmeli.

O öyle bir hakikat ki o başlanınca selam bile verilmiyor, okunan kuran erteleniyor. O bitmeden, kemali edeple uğurlanmadan, onunla doymadan, onunla hazır vaziyete gelmeden  namaza bile durulmuyor.


Bütün mahlukatın canlı, cansız her şeyin  yüce yaratanı tespih, tenzih ettiği bir zamanda ezanı muhammediyle insanda katılır bu ucsuz bucaksız zikir halkasına, o kutlu  sözleri tekrarlayarak. arşı ala titrer, şehadetlerle varlığın gayesi gerçekleşir. O orkestrada olmanın güzelliği yaşanır.


Ezan-ı  muhammediye icabet, cennete girmeye vesiledir yeterki ihlas ve samimiyet içerisinde olmaya gayret edelim. Müezzinin söylediği hakikatların bizdeki karşılığı basit bir dinleme şeklinde olmamalı. Zira islamın tebliği olan o sözler  kalbimizde yankılanmalı, kalpteki kabulün dille ifade şekline bürünüp, tekrarlanarak büyük buluşma öncesi ruhen istenilen bir kıvam ve olgunluğa bizleri ulaştırmalı. Peyganberimiz (s.a.v.) bir hadisi şerifinde buyuruyorki:


Müezzin Allahu ekber deyince, Ezanı dinleyen kimse aynısını söyler, müezzin eşşhedü ellailahe illallah  ve eşhedü enne muhammederresüllüh  deyince de aynı cümleler arkasından tekrarlanır,


Fakat müezzin “hayyalessaleh” deyince dinleyenler  “la havle vela kuvvete illabillahil aliyyilazim” derler” (Müslim,, 385; Ebu davut,,527)


Ezanın sözlerinin tekrarındaki gaye; o hakikatların kabülü, gönülden benimsendiği anlamını taşır.  Buda; dinin direği, bir tevhit eylemi olan, kulluğun en zirve noktası, bütün ibadetlerin adeta özü, özdeni olan namazı ikame etmekle gerçekleşir. Ve nihayat, namazdan hasıl olan gayeyle bütün hayatı namaza uygun bir anlayış ve olgunlukta yaşamaya kadar götürür ki  işte o zaman ezandaki gerçek gayeye ulaşılmış olunur.


İmam-ı Gazali hazretleri diyor ki:


“Ezan sesini işittiğin zaman, kıyamet günündeki davetin dehşetini düşün! ezana suratle icabet için batın ve zahirin ile hazırlan, çünkü ezana süratle icabet edenlere o büyük günde lutüf ve mülayemetle müamele edilir. Kendi kendine düşün: Eğer ezan sesini sevinç ve rağbetle karşılıyorsan o, hüküm gününde,  kulaklarında çınlayacak müjde ve kurtuluş nidasıdır.”


Başka bir hadisi şerifte; Ezan dan sonra kendisine salavat getirilmesini önemini ve onun şefaatine nail olmaya vesile olacağını  Peyganberimiz(s.a.v.) şöyle buyuruyor:


“ Ezanı işittiğiniz zaman, müezzinin söylediğini  tekrar edin, sonrada bana salatü selam okuyun, zira kim bana selatü selam okursa, Allah’ta ona on misliyle rahmet eder, sonra benim için el- vesileyi talep edin, zira o, cennette bir makamdır ki, mutlaka Allah’ın kullarından birinin olacaktır. Ona sahip olacak  ben olmamı ümit ediyorum, kim benim için  Allah’tan el vesileyi talep ederse, şefaatim kendisine vacip olur”(Kütübü sitte, c. 7 s. 451, no, 24389)


Evet burada yine peyganber efendimizi rahmetin vesilisi olarak görüyoruz. Her şeyde olduğu gibi. Onun gerçekten şefaatine nail olabilmek, Allah’ın rahmetini celbedebilmek onun anlattığı gibi yaşayabilmek, onun ahlakıyla ahlaklanmakla mümkündür.


Hz. Aişe validemiz Peyganberimizin(s.a.v.) namazla ilgili durumunu şöyle anlatıyor.


Hz. Peyganberle oturuyor, konuşuyoruz, biz konuşuyoruz o dinliyor o konuşuyor biz dinliyor, ancak namaz vakti girdiğinde (o kutlu davet yaklaştığı zaman) aniden öyle bir değişiyordi ki biz onu tanımaz oluyorduk.


O hep namazlarını cemaatle kılmıştır, son anlarında bile ezanın davetine icabet etmekten  asla geri durmamıştır. Ümmetine çok düşkün bir peyganber olduğu halde o ezanın davetinden geri duranlarla; cemaate iştirak etmeyenler le ilgili öfkelenmiş onlar için: “evlerini yakasım geliyor” demiştir.

Ama olan birisi peyganberimize gelerek: “Ya Rasülelleh ezan okunduğunda o davete icabet etmek istiyorum ancak beni camiye götürecek bir yedekçim yok, evde kılsam olur mu”? diye sorduğunda. Peyganberimiz(s.a.v.)’in  “ezanı duyuyorsan icabet et” diye emir buyurması o davete icabet etmenin; camiye ve cemaate katılmanın ne kadar önem arzettiğinin en büyük delilidir.


Evet, özet olarak ezana icabet etmek demek  bütün meşküliyetleri terketmek demektir. Namaza, ibadete göre her şeyimizi ayarlamalıyız. Hiçbir meşguliyet, asıl gayemiz ibadetin önüne geçmemeli, namaz boş adam işi değil her halu karda mümin olan herkesin işi ve asli görevidir. Kulaklarını ezanlara kapatanlar Allah’la randevu zamanını unutup ezanla kullara olan randevularını hatırlayanlar, Allah’a daveti ciddiye almayanlar şunu hiçbir zaman unutmamalılar ki, Allah’ın kulluğunu değil şeytanın  ve nefislerinin uşaklığını yaparak, hiçbir zaman felahı yakalayamayacak  huzur ve mutluluğa kavuşamayacaklardır.  


Şeytan secde etmediğinden Allah’ın dergahından kovuldu Allah’a giden her yerde pusu kurdu, insanlar uyurken o uyumadı. İnsanın kanındaki damarında dolaşarak onu yakından takip etti. Korktu ki insanlar, Allah’a secde eder, ezanla Allah’ın davetine icabet ederek ona yaklaşır, rahmetine nail olurlar. Ezan okunduğu zaman şeytanın bu rahatsızlığını Rasülüllah şöyle anlatır: 


“Namaz için ezan okunduğu zaman şeytan oradan sesli seli yellenerek uzaklaşır. Ezanı duyamayacağı yere kadar kaçar, ezan bitince geri döner, ikamete başlanınca yine uzaklaşır, ikamet  bitince geri dönüp kişi ile kalbinin arasına girer ve ‘şunu hatırla, şunu düşün’ diye aklında daha önce hiç olmayan, şeylerle vesvese verir, öyleki buna kapılan kişi kaç rekat kıldığını bilmeyecek hale gelir”(Kütübi sitte, c. 8, s. 320, no 2433)

Ezan okunduğu zaman müşrikler ondan rahatsız olduklarından sesler çıkarırlar, duyulmasına tahammül edemezdiler. Bunlar için yüce Allah buyuruyor ki:


“Namaza çtağırdığınız zaman, onu alay ve oyun konusu yaparlar, o davranış onların düşünmeyen  bir toplum olmalarındandır”(Maide 58)


Günümüzde de nice insanların ezanın sesinin kısılmasını istediğini, mutlaka duymuş ve şahit olmuşsunuzdur. Bunu yapanların “müslüman” olduğunu söylemeside daha vahimdir. Zira müslümanın ezandan rahatsız olması asla düşünülemez. Şayet bunu bilerek yapıyorlarsa bizzat rahatsızlığın ifadesi olarak dile getiriyorlarsa imanları tehlikede demektir. Nice gayri müslümlerin imana girmesine sebep olan ezanı muhammedi, kıymeti bilinmediğinden kimbilir nice insanlarında mürtet duruma düşmelerine  sebep olmuştur.


Evet, şeytan ve şeytanlaşmış ruhlar bizim en büyük düşmanlarımızdır, ezanla ve kametle bizi alt edemeyen şeytan namazda/namazla alt etmeye çalışıyor. Hepiniz bilirsiniz ve yakinen şahit olmuşsunuzdur. Normal zamanda aklınıza gelmeyen her şey namazda gelir. Bunlar bizi gaflete sevkeder, ne okuduğumuzu bilir ne yaptığımızı bilinçli yaparız. Bunun şeytandan olduğunu, onun son ve en etkıli kozunu kullandığını bilmeliyiz. Zira namaz Allah’ın bizzat huzurunda olduğumuz andır. Onun karşısında uyanık bir vaziyette gafletten uzak bir şekilde olmalıyız. Yoksa Allah muafaza, küçük bir edepsizlik ondan uzaklaşmaya sebep olur, onun rahmetini beklerken gazabına müstahak oluruz. Kıldığımız namaz bizi kötülükten uzaklaştırmaz, belki paçavra gibi yüzümüze çarpılır, zayi ettiğimiz namazla kendimiz zayi oluruz.


Allah bizleri davetine uyan istikamet üzerinde olan kullarından eylesin. -amin-


............................................................

(Yahya kemal)

(Kayseri Mahmut Sami Ramazanoğlu camii imam Hatibi)

 
JPAGE_CURRENT_OF_TOTAL